ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში წარმომადგენლობა

ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევროპული სა­სა­მარ­თლო, რო­მელ­საც ხში­რად სტრასბურგის სა­სა­მარ­თლოს უწო­დე­ბენ, გა­ნი­ხი­ლავს სა­ჩივ­რებს სა­ხელ­მწი­ფოს მიერ ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევროპული კონ­ვენ­ცი­ით და­ცუ­ლი უფ­ლე­ბე­ბის სა­ვა­რა­უ­დო დარ­ღვე­ვის შე­სახებ.

სტრასბურგის სა­სა­მარ­თლო­ში სა­ჩივ­რის შე­ტა­ნა შე­საძ­ლე­ბე­ლია მხო­ლოდ გან­სა­ზღვრუ­ლი სა­მარ­თლებ­რი­ვი წი­ნა­პი­რო­ბე­ბის დაც­ვით. აუ­ცი­ლე­ბე­ლია შე­ფას­დეს, და­ირ­ღვა თუ არა კონ­ვენ­ცი­ით და­ცუ­ლი უფ­ლე­ბა, გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლია თუ არა საქართველოში არ­სე­ბუ­ლი ეფექ­ტი­ა­ნი სა­მარ­თლებ­რი­ვი სა­შუ­ა­ლე­ბე­ბი და და­ცუ­ლია თუ არა სა­სა­მარ­თლოს­თვის მი­მარ­თვის ვადა.

ავთანდილ გიორგაძე ახორ­ცი­ე­ლებს ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევროპული სა­სა­მარ­თლოს­თვის სა­ჩივ­რის მომ­ზა­დე­ბა­სა და გან­მცხა­დებ­ლის წარ­მო­მად­გენ­ლო­ბას, მათ შო­რის სის­ხლის სა­მარ­თლის პრო­ცეს­თან, უკა­ნო­ნო და­კა­ვე­ბას­თან, პა­ტიმ­რო­ბას­თან, არა­სა­თა­ნა­დო მო­პყრო­ბას­თან, სა­მარ­თლი­ა­ნი სა­სა­მარ­თლოს უფ­ლე­ბას­თან, ექ­სტრა­დი­ცი­ა­სა და მსჯავრ­დე­ბუ­ლის უფ­ლე­ბებ­თან და­კავ­ში­რე­ბულ საქ­მე­ებზე.

რას განიხილავს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო?

ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევროპული სა­სა­მარ­თლო ამოწ­მებს, და­არ­ღვია თუ არა სა­ხელ­მწი­ფომ ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევროპული კონ­ვენ­ცი­ი­თა და მისი და­მა­ტე­ბი­თი ოქ­მე­ბით და­ცუ­ლი უფ­ლება.

სა­ჩი­ვა­რი შე­იძ­ლე­ბა ეხე­ბოდეს:

• სი­ცო­ცხლის უფ­ლე­ბის დარ­ღვევას;
• წა­მე­ბას, არა­ადა­მი­ა­ნურ ან ღირ­სე­ბის შემ­ლახ­ველ მო­პყრობას;
• უკა­ნო­ნო და­კა­ვე­ბას ან პა­ტიმ­რობას;
• პა­ტიმ­რო­ბის არა­სა­თა­ნა­დო პი­რო­ბებს;
• სა­მარ­თლი­ა­ნი სა­სა­მარ­თლოს უფ­ლე­ბის დარ­ღვევას;
• უდა­ნა­შა­უ­ლო­ბის პრე­ზუმ­ფცი­ის დარ­ღვევას;
• დაც­ვის უფ­ლე­ბის შე­ზღუდვას;
• პი­რა­დი და ოჯა­ხუ­რი ცხოვ­რე­ბის უფ­ლე­ბის დარ­ღვევას;
• გა­მო­ხატ­ვის თა­ვი­სუფ­ლე­ბის შე­ზღუდვას;
• სა­კუთ­რე­ბის უფ­ლე­ბის დარ­ღვევას;
• ეფექ­ტი­ა­ნი სა­მარ­თლებ­რი­ვი დაც­ვის სა­შუ­ა­ლე­ბის არარ­სე­ბობას;
• დის­კრი­მი­ნა­ციას;
• ექ­სტრა­დი­ცი­ის ან გა­ძე­ვე­ბის შე­დე­გად მძი­მე უფ­ლე­ბა­დარ­ღვე­ვის რე­ა­ლურ საფრ­თხეს;
• კონ­ვენ­ცი­ით და­ცუ­ლი სხვა უფ­ლე­ბის დარ­ღვევას.

სა­სა­მარ­თლო აფა­სებს არა მხო­ლოდ იმას, არ­სე­ბობ­და თუ არა სა­ხელ­მწი­ფოს ჩა­რე­ვა, არა­მედ იმა­საც, იყო თუ არა ჩა­რე­ვა კა­ნო­ნი­ე­რი, აუ­ცი­ლე­ბე­ლი და პრო­პორ­ციული.

ვინ შეიძლება მიმართოს სტრასბურგის სასამართლოს?

ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევროპულ სა­სა­მარ­თლოს შე­იძ­ლე­ბა მი­მართოს:

• ფი­ზი­კურ­მა პირმა;
• არა­სამ­თავ­რო­ბო ორ­გა­ნი­ზა­ციამ;
• პირ­თა ჯგუფმა;
• კა­ნო­ნით დაშ­ვე­ბულ შემ­თხვე­ვა­ში სხვა გან­მცხა­დე­ბელმა.

გან­მცხა­დე­ბე­ლი უნდა მი­უ­თი­თებ­დეს, რომ სა­ხელ­მწი­ფოს მოქ­მე­დე­ბით ან უმოქ­მე­დო­ბით უშუ­ა­ლოდ და­ზა­რალ­და. რო­გორც წესი, სა­სა­მარ­თლო­ში სხვა პი­რის უფ­ლე­ბე­ბის და­სა­ცა­ვად მხო­ლოდ ზო­გა­დი ინ­ტე­რე­სით მი­მარ­თვა საკ­მა­რი­სი არ არის.

სა­ჩი­ვა­რი წა­რედ­გი­ნე­ბა სა­ხელ­მწი­ფოს წი­ნა­აღ­მდეგ და არა მო­სა­მარ­თლის, პრო­კუ­რო­რის, გა­მო­მძი­ებ­ლის, კერ­ძო კომ­პა­ნი­ის ან კონ­კრე­ტუ­ლი მო­ქა­ლა­ქის წი­ნა­აღ­მდეგ.

სტრასბურგის სასამართლო არ არის მეოთხე ინსტანცია

ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევროპული სა­სა­მარ­თლო არ წარ­მო­ად­გენს საქართველოს სა­სა­მარ­თლო­ე­ბის შემ­დეგ კი­დევ ერთ სა­ა­პე­ლა­ციო ან სა­კა­სა­ციო ინ­სტან­ციას.

სტრასბურგის სა­სა­მარ­თლო, რო­გორც წესი:

• თა­ვი­დან არ გა­ნი­ხი­ლავს სის­ხლის სა­მარ­თლის საქმეს;
• არ ად­გენს პი­რის დამ­ნა­შა­ვე­ო­ბას ან უდა­ნა­შა­უ­ლობას;
• არ ცვლის საქართველოს სა­სა­მარ­თლოს გა­და­წყვე­ტი­ლებას;
• არ აუქ­მებს ეროვ­ნულ გა­ნა­ჩენს;
• არ აფა­სებს მხო­ლოდ იმას, სწო­რად გან­მარ­ტა თუ არა ეროვ­ნულ­მა სა­სა­მარ­თლომ საქართველოს კა­ნონ­მდებ­ლობა;
• არ გა­ნი­ხი­ლავს სა­ჩი­ვარს მხო­ლოდ იმი­ტომ, რომ გან­მცხა­დე­ბე­ლი არ ეთან­ხმე­ბა ეროვ­ნუ­ლი სა­სა­მარ­თლოს შე­დეგს.

სა­ჩი­ვარ­ში უნდა და­სა­ბუთ­დეს კონ­კრე­ტუ­ლი კონ­ვენ­ცი­უ­რი უფ­ლე­ბის დარ­ღვე­ვა და არა მხო­ლოდ ეროვ­ნუ­ლი სა­სა­მარ­თლოს გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის სა­ვა­რა­უ­დო უკა­ნო­ნო­ბა ან უსა­მარ­თლობა.

სტრასბურგში საჩივრის დასაშვებობის პირობები

სა­ჩივ­რის მომ­ზა­დე­ბამ­დე აუ­ცი­ლე­ბე­ლია შე­მოწ­მდეს სა­სა­მარ­თლოს მიერ დად­გე­ნი­ლი და­საშ­ვე­ბო­ბის მო­თხოვ­ნები.

გან­სა­კუთ­რე­ბით მნიშ­ვნე­ლო­ვანია:

• გან­მცხა­დე­ბელს ჰქონ­დეს სა­ვა­რა­უ­დო დარ­ღვე­ვის მსხვერ­პლის სტა­ტუსი;
• სა­ჩი­ვა­რი ეხე­ბო­დეს კონ­ვენ­ცი­ით ან მისი ოქ­მე­ბით და­ცულ უფ­ლებას;
• სა­ვა­რა­უ­დო დარ­ღვე­ვა მი­ე­კუთ­ვნე­ბო­დეს სა­ხელ­მწი­ფოს პა­სუ­ხის­მგებ­ლობას;
• გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი იყოს საქართველოში არ­სე­ბუ­ლი ეფექ­ტი­ა­ნი სა­მარ­თლებ­რი­ვი დაც­ვის სა­შუ­ა­ლე­ბები;
• სა­ჩი­ვა­რი წარ­დგე­ნი­ლი იყოს დად­გე­ნილ ვა­დაში;
• სა­ჩი­ვა­რი არ იყოს ანო­ნი­მური;
• იგი­ვე სა­კი­თხი უკვე არ იყოს გან­ხი­ლუ­ლი სა­სა­მარ­თლოს მიერ შე­სა­ბა­მი­სი სა­მარ­თლებ­რი­ვი სა­ფუძ­ვლის გა­რეშე;
• სა­ჩი­ვა­რი არ იყოს აშ­კა­რად და­უ­სა­ბუ­თე­ბელი;
• და­ცუ­ლი იყოს სა­სა­მარ­თლოს ფორ­მა­ლუ­რი მო­თხოვ­ნები.

ერთი მო­თხოვ­ნის და­უც­ვე­ლო­ბა­მაც შე­იძ­ლე­ბა სა­ჩივ­რის გა­ნუ­ხილ­ვე­ლად და­ტო­ვე­ბა გა­მო­იწ­ვიოს.

შიდა სამართლებრივი საშუალებების ამოწურვა

სტრასბურგის სა­სა­მარ­თლოს­თვის მი­მარ­თვამ­დე გან­მცხა­დე­ბელ­მა, რო­გორც წესი, უნდა გა­მო­ი­ყე­ნოს საქართველოში არ­სე­ბუ­ლი ეფექ­ტი­ა­ნი სა­მარ­თლებ­რი­ვი დაც­ვის სა­შუ­ა­ლე­ბები.

საქ­მის მი­ხედ­ვით ეს შე­იძ­ლე­ბა გუ­ლის­ხმობდეს:

• პირ­ვე­ლი ინ­სტან­ცი­ის სა­სა­მარ­თლო­ში და­ვის წარ­მო­ებას;
• სა­ა­პე­ლა­ციო სა­ჩივ­რის წარ­დგენას;
• სა­კა­სა­ციო სა­ჩივ­რის წარ­დგე­ნას, რო­დე­საც იგი ეფექ­ტი­ან სა­მარ­თლებ­რივ სა­შუ­ა­ლე­ბად ით­ვლება;
• პა­ტიმ­რო­ბის ან სხვა გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის გა­სა­ჩივ­რებას;
• შე­სა­ბა­მი­სი ად­მი­ნის­ტრა­ცი­უ­ლი ან სა­სა­მარ­თლო პრო­ცე­დუ­რის გა­მო­ყე­ნებას;
• კომ­პე­ტენ­ტუ­რი ორ­გა­ნოს­თვის უფ­ლე­ბა­დარ­ღვე­ვის შე­სა­ხებ დრო­უ­ლად მი­მარ­თვას.

მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია, რომ ეროვ­ნულ დო­ნე­ზე წარ­დგე­ნი­ლი პო­ზი­ცია არ­სე­ბი­თად მო­ი­ცავ­დეს იმა­ვე ფაქ­ტებ­სა და უფ­ლე­ბა­დარ­ღვე­ვის პრე­ტენ­ზი­ას, რომ­ლის და­ყე­ნე­ბაც მოგ­ვი­ა­ნე­ბით სტრასბურგის სა­სა­მარ­თლო­ში იგეგ­მება.

სტრასბურგში საჩივრის შეტანის ვადა

ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევროპული სა­სა­მარ­თლოს­თვის მი­მარ­თვის სა­ერ­თო ვადა არის ოთხი თვე სა­ბო­ლოო შიდა გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის მი­ღე­ბიდან.

ვა­დის და­სა­წყი­სის გან­სა­ზღვრი­სას სა­ჭი­როა გა­ირ­კვეს:

• რო­მე­ლი გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბაა საქ­მე­ში სა­ბოლოო;
• რო­დის გახ­და გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბა გან­მცხა­დებ­ლის­თვის ან მისი ად­ვო­კა­ტის­თვის ცნო­ბილი;
• არ­სე­ბობ­და თუ არა კი­დევ ერთი ეფექ­ტი­ა­ნი გა­სა­ჩივ­რე­ბის სა­შუ­ა­ლება;
• სწო­რად იქნა თუ არა გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი ეროვ­ნუ­ლი სა­მარ­თლებ­რი­ვი პრო­ცე­დუ­რები;
• აკ­მა­ყო­ფი­ლებს თუ არა სა­სა­მარ­თლო­ში გაგ­ზავ­ნი­ლი სა­ჩი­ვა­რი ფორ­მა­ლურ მო­თხოვ­ნებს.

სა­სა­მარ­თლოს­თვის არა­სრულ­ყო­ფი­ლი წე­რი­ლის ან მხო­ლოდ ზო­გა­დი ინ­ფორ­მა­ცი­ის გაგ­ზავ­ნა შე­იძ­ლე­ბა ვა­დის დაც­ვის­თვის საკ­მა­რი­სი არ აღ­მო­ჩნდეს. ამი­ტომ საქ­მის შე­ფა­სე­ბა და სა­ჩივ­რის მომ­ზა­დე­ბა სა­ბო­ლოო გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის მი­ღე­ბის­თა­ნა­ვე უნდა და­ი­წყოს.

საჩივრის მომზადება

ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევროპული სა­სა­მარ­თლოს­თვის სა­ჩი­ვა­რი უნდა მომ­ზად­დეს სა­სა­მარ­თლოს ოფი­ცი­ა­ლუ­რი ფორ­მის გა­მო­ყე­ნე­ბით და უნდა შე­ი­ცავ­დეს მო­თხოვ­ნილ ინ­ფორ­მა­ცი­ა­სა და დო­კუ­მენ­ტებს.

სა­ჩი­ვარ­ში უნდა აი­სახოს:

• გან­მცხა­დებ­ლის შე­სა­ხებ ინ­ფორ­მაცია;
• სა­ხელ­მწი­ფოს მიერ გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბუ­ლი მოქ­მე­დე­ბა ან უმოქ­მე­დობა;
• საქ­მის ფაქ­ტობ­რი­ვი გა­რე­მო­ე­ბები;
• ეროვ­ნუ­ლი წარ­მო­ე­ბის მიმ­დი­ნა­რეობა;
• გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი სა­მარ­თლებ­რი­ვი სა­შუ­ა­ლე­ბები;
• სა­ბო­ლოო გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის თა­რიღი;
• კონ­ვენ­ცი­ის სა­ვა­რა­უ­დოდ დარ­ღვე­უ­ლი მუხ­ლები;
• თი­თო­ე­უ­ლი დარ­ღვე­ვის სა­მარ­თლებ­რი­ვი და­სა­ბუ­თება;
• და­საშ­ვე­ბო­ბის მო­თხოვ­ნე­ბის შეს­რუ­ლება;
• თან­დარ­თუ­ლი დო­კუ­მენ­ტე­ბის ზუს­ტი ჩა­მო­ნათ­ვალი;
• გან­მცხა­დებ­ლი­სა და წარ­მო­მად­გენ­ლის სა­ჭი­რო ხელ­მო­წე­რები.

ფაქ­ტე­ბი უნდა იყოს ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბუ­ლი ზუს­ტად, თან­მიმ­დევ­რუ­ლად და დო­კუ­მენ­ტე­ბით გამ­ყა­რე­ბულად.

რა დოკუმენტებია საჭირო?

საქ­მის მი­ხედ­ვით შე­იძ­ლე­ბა სა­ჭი­რო გახდეს:

• პირ­ვე­ლი ინ­სტან­ცი­ის სა­სა­მარ­თლოს გა­და­წყვე­ტი­ლება;
• სა­ა­პე­ლა­ციო და სა­კა­სა­ციო გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბები;
• ეროვ­ნუ­ლი სა­სა­მარ­თლო­ე­ბის­თვის წარ­დგე­ნი­ლი სა­ჩივ­რები;
• და­კა­ვე­ბი­სა და პა­ტიმ­რო­ბის შე­სა­ხებ გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბები;
• სის­ხლის სა­მარ­თლის საქ­მის მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი მა­სა­ლები;
• სხდო­მის ოქ­მე­ბი ან ჩა­ნა­წე­რები;
• სა­მე­დი­ცი­ნო დო­კუ­მენ­ტები;
• ექ­სპერ­ტი­ზის დას­კვნები;
• და­ზი­ა­ნე­ბის ამ­სახ­ვე­ლი ფო­ტო­მა­სალა;
• გან­ცხა­დე­ბე­ბი და მი­ღე­ბუ­ლი პა­სუ­ხები;
• პი­რის უფ­ლე­ბე­ბის დარ­ღვე­ვის და­მა­დას­ტუ­რე­ბე­ლი სხვა მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბები;
• წარ­მო­მად­გენ­ლო­ბის­თვის სა­ჭი­რო დო­კუ­მენ­ტები.

სა­სა­მარ­თლოს უნდა წა­რედ­გი­ნოს მო­თხოვ­ნას­თან უშუ­ა­ლოდ და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი, სა­თა­ნა­დოდ და­ლა­გე­ბუ­ლი და იდენ­ტი­ფი­ცი­რე­ბუ­ლი მა­სა­ლები.

სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევა

სის­ხლის სა­მარ­თლის საქ­მე­ზე სტრასბურგის სა­სა­მარ­თლოს­თვის მი­მარ­თვის სა­ფუძ­ვე­ლი შე­იძ­ლე­ბა გახ­დეს სა­მარ­თლი­ა­ნი სა­სა­მარ­თლოს უფ­ლე­ბის ისე­თი დარ­ღვე­ვა, რო­მელ­მაც პრო­ცე­სის მთლი­ან სა­მარ­თლი­ა­ნო­ბა­ზე არ­სე­ბი­თი გავ­ლე­ნა მო­ახ­დინა.

შე­ფა­სე­ბას შე­იძ­ლე­ბა და­ექ­ვემ­დე­ბაროს:

• ად­ვო­კატ­ზე ხელ­მი­საწ­ვდო­მო­ბის შე­ზღუდვა;
• დაც­ვის მომ­ზა­დე­ბის­თვის არა­საკ­მა­რი­სი დრო ან შე­საძ­ლებ­ლობა;
• დაც­ვის მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბის და­უ­სა­ბუ­თებ­ლად უარ­ყოფა;
• მოწ­მის და­კი­თხვის უფ­ლე­ბის შე­ზღუდვა;
• მხა­რე­თა თა­ნა­სწო­რო­ბის დარ­ღვევა;
• სა­სა­მარ­თლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის ან მი­უ­კერ­ძო­ებ­ლო­ბის პრობ­ლემა;
• უკა­ნო­ნოდ მო­პო­ვე­ბუ­ლი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბის გა­მო­ყე­ნება;
• იძუ­ლე­ბით მი­ღე­ბუ­ლი ჩვე­ნე­ბის გა­მო­ყე­ნება;
• გა­ნა­ჩე­ნის არა­საკ­მა­რი­სი და­სა­ბუ­თება;
• უდა­ნა­შა­უ­ლო­ბის პრე­ზუმ­ფცი­ის დარ­ღვევა;
• პრო­ცე­სის გა­უ­მარ­თლე­ბე­ლი გა­ჭი­ა­ნუ­რება;
• სხვა გა­რე­მო­ე­ბა, რო­მელ­მაც სა­მარ­თალ­წარ­მო­ე­ბის მთლი­ან სა­მარ­თლი­ა­ნო­ბა­ზე გავ­ლე­ნა მო­ახ­დინა.

სტრასბურგის სა­სა­მარ­თლო თი­თო­ე­ულ ცალ­კე­ულ ხარ­ვეზს იზო­ლი­რე­ბუ­ლად არ აფა­სებს — ხში­რად გა­და­მწყვე­ტია, მთლი­ა­ნო­ბა­ში იყო თუ არა პრო­ცე­სი სა­მარ­თლიანი.

უკანონო დაკავება და პატიმრობა

კონ­ვენ­ცი­ის მე-5 მუხ­ლი იცავს პი­რის თა­ვი­სუფ­ლე­ბი­სა და უსაფრ­თხო­ე­ბის უფ­ლებას.

სა­ჩი­ვა­რი შე­იძ­ლე­ბა უკავ­შირ­დე­ბოდეს:

• და­კა­ვე­ბის სა­მარ­თლებ­რი­ვი სა­ფუძ­ვლის არარ­სე­ბობას;
• და­კა­ვე­ბის მი­ზე­ზის დრო­უ­ლად გა­ნუ­მარ­ტა­ობას;
• მო­სა­მარ­თლის წი­ნა­შე დაგ­ვი­ა­ნე­ბით წარ­დგენას;
• პა­ტიმ­რო­ბის და­უ­სა­ბუ­თებ­ლად გა­მო­ყე­ნებას;
• პა­ტიმ­რო­ბის გაგ­რძე­ლე­ბას შაბ­ლო­ნუ­რი არ­გუ­მენ­ტებით;
• ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლუ­რი სა­პრო­ცე­სო რის­კე­ბის შე­უ­ფა­სებ­ლობას;
• პა­ტიმ­რო­ბის გა­სა­ჩივ­რე­ბის არა­ე­ფექ­ტი­ან პრო­ცე­დურას;
• გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბის შე­სა­ხებ გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის დაგ­ვი­ა­ნე­ბით აღ­სრუ­ლებას;
• თა­ვი­სუფ­ლე­ბის უფ­ლე­ბას­თან და­კავ­ში­რე­ბულ სხვა დარ­ღვევას.

მხო­ლოდ ის გა­რე­მო­ე­ბა, რომ ეროვ­ნულ­მა სა­სა­მარ­თლომ პა­ტიმ­რო­ბა გა­მო­ი­ყე­ნა, კონ­ვენ­ცი­ის დარ­ღვე­ვას ავ­ტო­მა­ტუ­რად არ ნიშ­ნავს. სა­ჭი­როა გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბე­ბი­სა და პა­ტიმ­რო­ბის მთე­ლი პე­რი­ო­დის კონ­კრე­ტუ­ლი შე­ფა­სება.

წამება და არასათანადო მოპყრობა

კონ­ვენ­ცი­ის მე-3 მუხ­ლი აბ­სო­ლუ­ტუ­რად კრძა­ლავს წა­მე­ბას, არა­ადა­მი­ა­ნურ ან ღირ­სე­ბის შემ­ლახ­ველ მო­პყრო­ბა­სა და დასჯას.

სა­ჩი­ვა­რი შე­იძ­ლე­ბა ეხე­ბოდეს:

• პო­ლი­ცი­ის მხრი­დან ფი­ზი­კურ ან ფსი­ქო­ლო­გი­ურ ძა­ლა­დობას;
• იძუ­ლე­ბი­თი ჩვე­ნე­ბის მი­ღებას;
• და­კა­ვე­ბი­სას გა­და­მე­ტე­ბუ­ლი ძა­ლის გა­მო­ყე­ნებას;
• პე­ნი­ტენ­ცი­ურ და­წე­სე­ბუ­ლე­ბა­ში არა­სა­თა­ნა­დო მო­პყრობას;
• პა­ტიმ­რო­ბის მძი­მე პი­რო­ბებს;
• სა­თა­ნა­დო სა­მე­დი­ცი­ნო დახ­მა­რე­ბის მი­უ­წო­დებ­ლობას;
• რე­ა­ლუ­რი საფრ­თხის­გან და­უც­ვე­ლობას;
• ძა­ლა­დო­ბის ფაქ­ტის არა­ე­ფექ­ტი­ან გა­მო­ძი­ებას;
• სა­ხელ­მწი­ფოს­თვის ცნო­ბი­ლი თვით­მკვლე­ლო­ბის რის­კის უგუ­ლე­ბელ­ყოფას.

ასეთ საქ­მე­ებ­ში მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია და­ზი­ა­ნე­ბე­ბი­სა და სხვა გა­რე­მო­ე­ბე­ბის და­უ­ყოვ­ნებ­ლივ და­ფიქ­სი­რე­ბა, სა­მე­დი­ცი­ნო დო­კუ­მენ­ტა­ცი­ის მო­პო­ვე­ბა და შე­სა­ბა­მი­სი ორ­გა­ნო­ე­ბის­თვის დრო­უ­ლი მი­მართვა.

ექსტრადიცია, გაძევება და ადამიანის უფლებები

ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევროპული სა­სა­მარ­თლოს­თვის მი­მარ­თვის სა­კი­თხი შე­იძ­ლე­ბა წარ­მო­იშ­ვას, თუ პი­რის ექ­სტრა­დი­ცია ან გა­ძე­ვე­ბა ქმნის:

• წა­მე­ბის ან არა­ადა­მი­ა­ნუ­რი მო­პყრო­ბის რე­ა­ლურ საფრ­თხეს;
• სი­ცო­ცხლის ხელ­ყო­ფის საფრ­თხეს;
• ჯან­მრთე­ლო­ბის მდგო­მა­რე­ო­ბის მძი­მე და შე­უქ­ცე­ვა­დი გა­უ­ა­რე­სე­ბის რისკს;
• აშ­კა­რად უსა­მარ­თლო სა­სა­მარ­თლო პრო­ცე­სის გან­სა­კუთ­რე­ბულ საფრ­თხეს;
• ოჯა­ხუ­რი ან პი­რა­დი ცხოვ­რე­ბის მძი­მე და არა­პრო­პორ­ცი­უ­ლი დარ­ღვე­ვის რისკს;
• კონ­ვენ­ცი­ით და­ცუ­ლი სხვა უფ­ლე­ბის დარ­ღვე­ვის რე­ა­ლურ საფრ­თხეს.

რის­კი უნდა იყოს კონ­კრე­ტუ­ლი, რე­ა­ლუ­რი და ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლუ­რად და­სა­ბუ­თე­ბუ­ლი. მხო­ლოდ უცხო სა­ხელ­მწი­ფო­ში არ­სე­ბულ ზო­გად პრობ­ლე­მა­ზე მი­თი­თე­ბა შე­იძ­ლე­ბა საკ­მა­რი­სი არ იყოს.

დროებითი ღონისძიება — სასამართლოს რეგლამენტის 39-ე წესი

გან­სა­კუთ­რე­ბულ და გა­და­უ­დე­ბელ შემ­თხვე­ვა­ში შე­საძ­ლე­ბე­ლია ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევროპული სა­სა­მარ­თლოს­თვის დრო­ე­ბი­თი ღო­ნის­ძი­ე­ბის მო­თხოვ­ნით მი­მართვა.

39-ე წე­სის სა­ფუძ­ველ­ზე დრო­ე­ბი­თი ღო­ნის­ძი­ე­ბა შე­იძ­ლე­ბა გახ­დეს მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი, რო­დე­საც არ­სე­ბობს მძი­მე და გა­მო­უს­წო­რე­ბე­ლი ზი­ა­ნის გარ­და­უ­ვა­ლი საფრ­თხე, მათ შორის:

• ექ­სტრა­დი­ციის;
• გა­ძე­ვების;
• უცხო სა­ხელ­მწი­ფო­ში გა­და­ცემის;
• სი­ცო­ცხლის­თვის სა­ში­ში მდგო­მა­რე­ობის;
• არა­სა­თა­ნა­დო მო­პყრო­ბის რე­ა­ლუ­რი რის­კის შემ­თხვე­ვაში.

დრო­ე­ბი­თი ღო­ნის­ძიება:

• გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა მხო­ლოდ გა­მო­ნაკ­ლის შემ­თხვე­ვებში;
• არ წარ­მო­ად­გენს ეროვ­ნულ გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბა­ზე ჩვე­უ­ლებ­რივ სა­ჩი­ვარს;
• სა­ჭი­რო­ებს გა­და­უ­დებ­ლო­ბის მკა­ფიო და­სა­ბუ­თებას;
• მო­ი­თხოვს კონ­კრე­ტუ­ლი და სან­დო მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის წარ­დგენას;
• უნდა იქ­ნეს მო­თხოვ­ნი­ლი პი­რის გა­და­ცე­მამ­დე ან საფრ­თხის რე­ა­ლი­ზე­ბამდე.

39-ე წე­სის სა­ფუძ­ველ­ზე მი­მარ­თვა ავ­ტო­მა­ტუ­რად არ აჩე­რებს ექ­სტრა­დი­ცი­ას ან გა­ძე­ვე­ბას. პრო­ცე­სი ჩერ­დე­ბა მხო­ლოდ იმ შემ­თხვე­ვა­ში, თუ სა­სა­მარ­თლო დრო­ე­ბი­თი ღო­ნის­ძი­ე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბის გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბას მი­ი­ღებს.

სახელმწიფოსთთან კომუნიკაცია საჩივრის შესახებ

თუ სა­სა­მარ­თლო სა­ჩი­ვარს შემ­დგო­მი გან­ხილ­ვის­თვის მი­ი­ღებს, მან შე­იძ­ლე­ბა საქ­მე საქართველოს მთავ­რო­ბას გა­უგ­ზავ­ნოს და დას­ვას კონ­კრე­ტუ­ლი სა­მარ­თლებ­რი­ვი კი­თხვები.

კო­მუ­ნი­კა­ცი­ის შემდეგ:

• სა­ხელ­მწი­ფო წარ­მო­ად­გენს წე­რი­ლო­ბით პო­ზი­ციას;
• გან­მცხა­დე­ბელს ეძ­ლე­ვა მთავ­რო­ბის პო­ზი­ცი­ა­ზე პა­სუ­ხის გა­ცე­მის შე­საძ­ლებ­ლობა;
• შე­იძ­ლე­ბა და­ის­ვას საქ­მის მო­რი­გე­ბით დას­რუ­ლე­ბის სა­კითხი;
• გან­მცხა­დე­ბელ­მა შე­იძ­ლე­ბა წა­რად­გი­ნოს სა­მარ­თლი­ა­ნი დაკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბის მო­თხოვნა;
• სა­სა­მარ­თლო შე­ა­ფა­სებს საქ­მის ფაქ­ტობ­რივ და სა­მარ­თლებ­რივ გა­რე­მო­ე­ბებს;
• სა­ბო­ლო­ოდ მი­ი­ღე­ბა გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბა ან გან­ჩი­ნება.

სა­სა­მარ­თლოს­თან მი­მო­წე­რი­სას აუ­ცი­ლე­ბე­ლია დად­გე­ნი­ლი ვა­დე­ბი­სა და პრო­ცე­დუ­რუ­ლი მო­თხოვ­ნე­ბის ზუს­ტად დაცვა.

სამართლიანი დაკმაყოფილება

თუ ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევროპული სა­სა­მარ­თლო და­ად­გენს კონ­ვენ­ცი­ის დარ­ღვე­ვას, მას შე­უძ­ლია გან­მცხა­დე­ბელს მი­ა­კუთ­ვნოს სა­მარ­თლი­ა­ნი დაკ­მა­ყო­ფი­ლება.

მო­თხოვ­ნა შე­იძ­ლე­ბა მო­ი­ცავდეს:

• მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი ზი­ა­ნის ანა­ზღა­უ­რებას;
• მო­რა­ლუ­რი ზი­ა­ნის ანა­ზღა­უ­რებას;
• სა­მარ­თალ­წარ­მო­ე­ბას­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი ხარ­ჯე­ბის ანა­ზღა­უ­რებას.

მო­თხოვ­ნი­ლი თან­ხა უნდა იყოს და­სა­ბუ­თე­ბუ­ლი და, სა­ჭი­რო­ე­ბის შემ­თხვე­ვა­ში, შე­სა­ბა­მი­სი დო­კუ­მენ­ტე­ბით და­დას­ტუ­რე­ბუ­ლი. დარ­ღვე­ვის დად­გე­ნა ყო­ველ­თვის არ ნიშ­ნავს მო­თხოვ­ნი­ლი თან­ხის სრუ­ლად და­კის­რებას.

სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულება

ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევროპული სა­სა­მარ­თლოს სა­ბო­ლოო გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბა სა­ხელ­მწი­ფოს­თვის სა­ვალ­დე­ბულოა.

გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის აღ­სრუ­ლე­ბა შე­იძ­ლე­ბა მო­ი­ცავდეს:

• სა­სა­მარ­თლოს მიერ და­კის­რე­ბუ­ლი თან­ხის გა­და­ხდას;
• გან­მცხა­დებ­ლის მი­მართ ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლუ­რი ღო­ნის­ძი­ე­ბე­ბის გან­ხორ­ცი­ე­ლებას;
• მსგავ­სი დარ­ღვე­ვე­ბის თა­ვი­დან ასა­ცი­ლებ­ლად ზო­გა­დი ღო­ნის­ძი­ე­ბე­ბის მი­ღებას;
• სა­მარ­თლებ­რი­ვი წარ­მო­ე­ბის გა­ნახ­ლე­ბის სა­კითხს, რო­დე­საც ამის­თვის ეროვ­ნუ­ლი კა­ნონ­მდებ­ლო­ბით შე­სა­ბა­მი­სი სა­ფუძ­ვე­ლი არ­სე­ბობს.

გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის აღ­სრუ­ლე­ბა­ზე ზე­და­მხედ­ვე­ლო­ბას ევროპის საბ­ჭოს მი­ნისტრ­თა კო­მი­ტე­ტი ახორ­ცი­ე­ლებს.

რას მოიცავს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში წარმომადგენლობა?

ად­ვო­კა­ტის მომ­სა­ხუ­რე­ბა მო­ი­ცავს:

• საქ­მის პირ­ვე­ლა­დი და­საშ­ვე­ბო­ბის შე­ფა­სებას;
• სა­ვა­რა­უ­დოდ დარ­ღვე­უ­ლი კონ­ვენ­ცი­უ­რი უფ­ლე­ბე­ბის გან­სა­ზღვრას;
• შიდა სა­მარ­თლებ­რი­ვი სა­შუ­ა­ლე­ბე­ბის ამო­წურ­ვის შე­მოწ­მებას;
• ოთხ­თვი­ა­ნი ვა­დის გა­მო­თვლას;
• ეროვ­ნუ­ლი სა­სა­მარ­თლო­ე­ბის გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბე­ბის შეს­წავლას;
• სა­ჭი­რო დო­კუ­მენ­ტე­ბი­სა და მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის შეგ­რო­ვებას;
• სა­სა­მარ­თლოს ოფი­ცი­ა­ლუ­რი გა­ნა­ცხა­დის ფორ­მის მომ­ზა­დებას;
• ფაქ­ტე­ბი­სა და სა­მარ­თლებ­რი­ვი არ­გუ­მენ­ტე­ბის ჩა­მო­ყა­ლი­ბებას;
• სა­ჩივ­რის სა­სა­მარ­თლო­ში გაგ­ზავნას;
• სა­სა­მარ­თლოს­თან შემ­დგომ წე­რი­ლო­ბით კო­მუ­ნი­კა­ციას;
• დრო­ე­ბი­თი ღო­ნის­ძი­ე­ბის მო­თხოვ­ნის მომ­ზა­დებას;
• მთავ­რო­ბის წე­რი­ლო­ბით პო­ზი­ცი­ა­ზე პა­სუ­ხის მომ­ზა­დებას;
• სა­მარ­თლი­ა­ნი დაკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბის მო­თხოვ­ნის და­სა­ბუ­თებას;
• მო­რი­გე­ბის წი­ნა­და­დე­ბის შე­ფა­სებას;
• გან­მცხა­დებ­ლის წარ­მო­მად­გენ­ლო­ბას საქ­მის გან­ხილ­ვის შე­სა­ბა­მის ეტა­პებზე;
• გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის აღ­სრუ­ლე­ბას­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი სა­მარ­თლებ­რი­ვი სა­კი­თხე­ბის შე­ფა­სებას.