ბრალდებულის დაცვა სასამართლოში

სის­ხლის სა­მარ­თლის საქ­მის სა­სა­მარ­თლო­ში გან­ხილ­ვი­სას წყდე­ბა, და­დას­ტუ­რე­ბუ­ლია თუ არა ბრალ­დე­ბუ­ლის მი­მართ წარ­დგე­ნი­ლი ბრალ­დე­ბა. ამ ეტაპ­ზე გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი მნიშ­ვნე­ლო­ბა აქვს საქ­მის მა­სა­ლე­ბის სრულ­ყო­ფი­ლად შეს­წავ­ლას, მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის კა­ნო­ნი­ე­რე­ბი­სა და სან­დო­ო­ბის შე­ფა­სე­ბას, მოწ­მე­თა სწო­რად და­კი­თხვა­სა და დაც­ვის თან­მიმ­დევ­რუ­ლი პო­ზი­ცი­ის წარ­მო­დგენას.

ავთანდილ გიორგაძე ახორ­ცი­ე­ლებს ბრალ­დე­ბუ­ლის დაც­ვას პირ­ვე­ლი ინ­სტან­ცი­ის სა­სა­მარ­თლო­ში — წი­ნა­სა­სა­მარ­თლო სხდო­მი­დან სა­ბო­ლოო გა­ნა­ჩე­ნის გა­მო­ტა­ნამ­დე, სა­ა­პე­ლა­ციო და უზე­ნა­ეს სა­სა­მარ­თლო ინ­სტან­ცი­ებში.

უდანაშაულობის პრეზუმფცია

ბრალ­დე­ბუ­ლის დამ­ნა­შა­ვედ ცნო­ბის­თვის ბრალ­დე­ბის მხა­რემ სა­სა­მარ­თლოს უნდა წა­რუდ­გი­ნოს კა­ნო­ნი­ე­რად მო­პო­ვე­ბუ­ლი, სან­დო და ერთ­მა­ნეთ­თან შე­თან­ხმე­ბუ­ლი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბი, რომ­ლე­ბიც პი­რის ბრა­ლე­უ­ლო­ბას გო­ნივ­რულ ეჭვს მიღ­მა და­ა­დას­ტუ­რებს.

ბრალ­დე­ბუ­ლი ვალ­დე­ბუ­ლი არ არის ამ­ტკი­ცოს სა­კუ­თა­რი უდა­ნა­შა­უ­ლო­ბა. მტკი­ცე­ბის ტვირ­თი ეკის­რე­ბა ბრალ­დე­ბის მხა­რეს, ხოლო არ­სე­ბუ­ლი ეჭვი ბრალ­დე­ბუ­ლის სა­სარ­გებ­ლოდ უნდა გა­და­წყდეს.

საქმის მომზადება სასამართლო განხილვისთვის

სა­სა­მარ­თლო გან­ხილ­ვამ­დე ად­ვო­კატი:

• დე­ტა­ლუ­რად სწავ­ლობს სის­ხლის სა­მარ­თლის საქ­მის მა­სა­ლებს;
• აფა­სებს ბრალ­დე­ბის სა­მარ­თლებ­რივ და ფაქ­ტობ­რივ სა­ფუძ­ვლებს;
• ამოწ­მებს მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის მო­პო­ვე­ბის კა­ნო­ნი­ე­რებას;
• ად­გენს მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბებს შო­რის არ­სე­ბულ წი­ნა­აღ­მდე­გო­ბებს;
• გან­სა­ზღვრავს დაც­ვის ძი­რი­თად პო­ზი­ცი­ა­სა და სტრა­ტე­გიას;
• ამ­ზა­დებს შუ­ა­მდგომ­ლო­ბებ­სა და სა­მარ­თლებ­რივ არ­გუ­მენ­ტებს;
• გან­სა­ზღვრავს გა­მო­სა­კითხ მოწ­მე­თა წრეს;
• ამ­ზა­დებს დაც­ვის მხა­რის მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბებს;
• ბრალ­დე­ბულ­თან ერ­თად გა­ნი­ხი­ლავს სა­სა­მარ­თლო­ში ქცე­ვი­სა და ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მის სა­კი­თხებს.

დაც­ვის სტრა­ტე­გია თი­თო­ე­ულ საქ­მე­ზე ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლუ­რად უნდა მომ­ზად­დეს და შე­ე­სა­ბა­მე­ბო­დეს რო­გორც საქ­მის ფაქ­ტობ­რივ გა­რე­მო­ე­ბებს, ისე ბრალ­დე­ბუ­ლის კა­ნო­ნი­ერ ინ­ტე­რე­სებს.

წინასასამართლო სხდომა

წი­ნა­სა­სა­მარ­თლო სხდო­მა­ზე გა­ნი­ხი­ლე­ბა საქ­მის არ­სე­ბი­თი გან­ხილ­ვის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი სა­პრო­ცე­სო სა­კი­თხე­ბი. სა­სა­მარ­თლო აფა­სებს მხა­რე­თა მიერ წარ­მო­დგე­ნილ მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბებს და წყვეტს, რო­მე­ლი მათ­გა­ნი და­იშ­ვე­ბა არ­სე­ბით გან­ხილ­ვაზე.

ამ ეტაპ­ზე ად­ვო­კატი:

• აყე­ნებს შუ­ა­მდგომ­ლო­ბას უკა­ნო­ნოდ მო­პო­ვე­ბუ­ლი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბის და­უშ­ვებ­ლად ცნო­ბის შე­სახებ;
• ეწი­ნა­აღ­მდე­გე­ბა ბრალ­დე­ბის მხა­რის და­უ­სა­ბუ­თე­ბელ ან კა­ნონ­თან შე­უ­სა­ბა­მო შუ­ა­მდგომ­ლო­ბებს;
• წა­რად­გენს დაც­ვის მხა­რის მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბებს;
• აფა­სებს, არ­სე­ბობს თუ არა საქ­მის არ­სე­ბი­თად გან­სა­ხილ­ვე­ლად გა­და­ცე­მის საკ­მა­რი­სი სა­ფუძ­ველი;
• სა­ჭი­რო­ე­ბის შემ­თხვე­ვა­ში აყე­ნებს აღ­კვე­თის ღო­ნის­ძი­ე­ბის შეც­ვლის ან გა­უქ­მე­ბის სა­კითხს;
• იცავს ბრალ­დე­ბუ­ლის სხვა სა­პრო­ცე­სო უფ­ლე­ბებს.

წი­ნა­სა­სა­მარ­თლო სხდო­მა­ზე მი­ღე­ბულ­მა გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბებ­მა შე­იძ­ლე­ბა მნიშ­ვნე­ლოვ­ნად გან­სა­ზღვროს საქ­მის შემ­დგო­მი გან­ხილ­ვის ფარ­გლები.

საქმის არსებითი განხილვა

საქ­მის არ­სე­ბი­თი გან­ხილ­ვი­სას სა­სა­მარ­თლო უშუ­ა­ლოდ იკ­ვლევს მხა­რე­თა მიერ წარ­მო­დგე­ნილ მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბებს. თავ­და­პირ­ვე­ლად, რო­გორც წესი, გა­მო­იკ­ვლე­ვა ბრალ­დე­ბის მხა­რის, შემ­დეგ კი დაც­ვის მხა­რის მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბები.

სა­სა­მარ­თლო გან­ხილ­ვა მო­ი­ცავს:

• მხა­რე­თა შე­სა­ვალ სი­ტყვებს;
• ბრალ­დე­ბის მოწ­მე­ე­ბის და­კი­თხვა­სა და ჯვა­რე­დინ და­კი­თხვას;
• დაც­ვის მოწ­მე­ე­ბის და­კი­თხვას;
• ექ­სპერ­ტე­ბი­სა და სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბის და­კი­თხვას;
• წე­რი­ლო­ბი­თი, ნივ­თი­ე­რი და ელექ­ტრო­ნუ­ლი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის გა­მო­კვლევას;
• ვი­დეო და აუ­დი­ო­მა­სა­ლის გან­ხილვას;
• ბრალ­დე­ბუ­ლის ჩვე­ნე­ბას, თუ იგი გა­და­წყვეტს ჩვე­ნე­ბის მი­ცემას;
• მხა­რე­თა დას­კვნით სი­ტყვებს;
• ბრალ­დე­ბუ­ლის სა­ბო­ლოო სი­ტყვას.

მოწმეთა დაკითხვა და ჯვარედინი დაკითხვა

მოწ­მის ჩვე­ნე­ბა ხში­რად სის­ხლის სა­მარ­თლის საქ­მის ერთ-ერთი მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბაა. ად­ვო­კა­ტის ამო­ცა­ნაა შე­ა­მოწ­მოს ჩვე­ნე­ბის სან­დო­ო­ბა, თან­მიმ­დევ­რუ­ლო­ბა და შე­სა­ბა­მი­სო­ბა საქ­მის სხვა მა­სა­ლებთან.

ჯვა­რე­დი­ნი და­კი­თხვი­სას შე­იძ­ლე­ბა გა­მო­ვლინდეს:

• წი­ნა­აღ­მდე­გო­ბა მოწ­მის სხვა­დასხვა ჩვე­ნე­ბას შორის;
• შე­უ­სა­ბა­მო­ბა ჩვე­ნე­ბა­სა და სხვა მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბებს შორის;
• ფაქ­ტე­ბის აღ­ქმის ან და­მახ­სოვ­რე­ბის პრობ­ლემა;
• მოწ­მის შე­საძ­ლო და­ინ­ტე­რე­სე­ბა ან მი­კერ­ძოება;
• ინ­ფორ­მა­ცია, რო­მე­ლიც ბრალ­დე­ბის ვერ­სი­ას არ ადას­ტუ­რებს;
• საქ­მის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი გა­რე­მო­ე­ბა, რო­მე­ლიც გა­მო­ძი­ე­ბის დროს სა­თა­ნა­დოდ არ შე­ფა­სე­ბულა.

მოწ­მის და­კი­თხვის ტაქ­ტი­კა წი­ნა­სწარ უნდა მომ­ზად­დეს საქ­მის მა­სა­ლე­ბი­სა და დაც­ვის სა­ერ­თო სტრა­ტე­გი­ის გათ­ვა­ლის­წი­ნებით.

ბრალდებულის ჩვენება სასამართლოში

ბრალ­დე­ბულს უფ­ლე­ბა აქვს მის­ცეს ჩვე­ნე­ბა ან გა­მო­ი­ყე­ნოს დუ­მი­ლის უფ­ლე­ბა. ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მის სა­კი­თხი უნდა გა­და­წყდეს საქ­მის გა­რე­მო­ე­ბე­ბის, არ­სე­ბუ­ლი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბი­სა და შე­საძ­ლო სა­მარ­თლებ­რი­ვი რის­კე­ბის შე­ფა­სე­ბის შემდეგ.

ად­ვო­კა­ტი ბრალ­დე­ბულს წი­ნა­სწარ გა­ნუ­მარ­ტავს:

• ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მის შე­საძ­ლო მნიშ­ვნე­ლობას;
• ბრალ­დე­ბი­სა და სა­სა­მარ­თლოს კი­თხვებ­ზე პა­სუ­ხის გა­ცე­მის წესს;
• ჯვა­რე­დი­ნი და­კი­თხვის დროს არ­სე­ბულ რის­კებს;
• დუ­მი­ლის უფ­ლე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბის სა­მარ­თლებ­რივ შე­დე­გებს.

დუ­მი­ლის უფ­ლე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბა არ შე­იძ­ლე­ბა ჩა­ით­ვა­ლოს ბრალ­დე­ბუ­ლის დამ­ნა­შა­ვე­ო­ბის და­მა­დას­ტუ­რე­ბელ გა­რე­მო­ებად.

დაცვის მხარის მტკიცებულებები

დაც­ვის მხა­რეს უფ­ლე­ბა აქვს სა­სა­მარ­თლოს წა­რუდ­გი­ნოს ბრალ­დე­ბუ­ლის პო­ზი­ცი­ის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბი, მათ შორის:

• მოწ­მის ჩვე­ნე­ბები;
• ექ­სპერ­ტი­ზის დას­კვნები;
• დო­კუ­მენ­ტე­ბი და ოფი­ცი­ა­ლუ­რი ცნო­ბები;
• ვი­დეო და აუ­დი­ო­ჩა­ნა­წე­რები;
• ელექ­ტრო­ნუ­ლი ინ­ფორ­მაცია;
• ნივ­თი­ე­რი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბები;
• ბრალ­დე­ბის ვერ­სი­ის სა­წი­ნა­აღ­მდე­გო სხვა მა­სა­ლები.

ად­ვო­კა­ტი გან­სა­ზღვრავს, რო­მე­ლი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბა უნდა წა­რედ­გი­ნოს სა­სა­მარ­თლოს და რო­გორ უნდა იქ­ნეს იგი და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი დაც­ვის ძი­რი­თად პო­ზი­ცი­ასთან.

დასკვნითი სიტყვა

მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის გა­მო­კვლე­ვის დას­რუ­ლე­ბის შემ­დეგ ად­ვო­კა­ტი სა­სა­მარ­თლოს წა­რუდ­გენს დაც­ვის მხა­რის დას­კვნით სი­ტყვას. მას­ში ერ­თი­ა­ნად ფას­დე­ბა სა­სა­მარ­თლო­ში გა­მო­კვლე­უ­ლი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბი, ბრალ­დე­ბის პო­ზი­ცი­ის სი­სუს­ტე­ე­ბი, სა­მარ­თლებ­რი­ვი სა­კი­თხე­ბი და დაც­ვის მხა­რის მო­თხოვნა.

საქ­მის გა­რე­მო­ე­ბე­ბის მი­ხედ­ვით, დაც­ვის მხა­რემ შე­იძ­ლე­ბა მო­ი­თხოვოს:

• ბრალ­დე­ბუ­ლის გა­მარ­თლება;
• წარ­დგე­ნი­ლი ბრალ­დე­ბის სა­მარ­თლებ­რი­ვი კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ის შეცვლა;
• წარ­დგე­ნი­ლი ბრალ­დე­ბის ცალ­კე­უ­ლი ნა­წი­ლის და­უ­სა­ბუ­თებ­ლად ცნობა;
• მსუ­ბუ­ქი და პრო­პორ­ცი­უ­ლი სას­ჯე­ლის გან­სა­ზღვრა;
• კა­ნო­ნით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი სხვა სა­მარ­თლებ­რი­ვი შე­დე­გის გა­მო­ყე­ნება.

რას მოიცავს ადვოკატის მომსახურება სასამართლოში?

სის­ხლის სა­მარ­თლის ად­ვო­კატი:

• ამ­ზა­დებს საქ­მეს სა­სა­მარ­თლო გან­ხილ­ვის­თვის;
• წარ­მო­ად­გენს ბრალ­დე­ბუ­ლის ინ­ტე­რე­სებს ყვე­ლა სხდო­მაზე;
• წა­რად­გენს შუ­ა­მდგომ­ლო­ბებ­სა და სა­მარ­თლებ­რივ პო­ზი­ციებს;
• მო­ი­თხოვს უკა­ნო­ნო მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის და­უშ­ვებ­ლად ცნობას;
• კი­თხავს ბრალ­დე­ბი­სა და დაც­ვის მოწ­მეებს;
• იკ­ვლევს ექ­სპერ­ტი­ზის დას­კვნებ­სა და სხვა მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბებს;
• რე­ა­გი­რებს ბრალ­დე­ბუ­ლის უფ­ლე­ბე­ბის დარ­ღვე­ვაზე;
• წა­რად­გენს შე­სა­ვალ და დას­კვნით სი­ტყვებს;
• ბრალ­დე­ბულ­თან შე­თან­ხმე­ბით გან­სა­ზღვრავს დაც­ვის სტრა­ტე­გიას;
• გა­ნა­ჩე­ნის მი­ღე­ბის შემ­დეგ გან­მარ­ტავს გა­სა­ჩივ­რე­ბის შე­საძ­ლებ­ლო­ბა­სა და შემ­დგომ სა­მარ­თლებ­რივ გზებს.