დაზარალებულის ადვოკატი

და­ნა­შა­უ­ლის შე­დე­გად და­ზა­რა­ლე­ბულ პირს უფ­ლე­ბა აქვს და­იც­ვას სა­კუ­თა­რი ინ­ტე­რე­სე­ბი გა­მო­ძი­ე­ბი­სა და სა­სა­მარ­თლო გან­ხილ­ვის პრო­ცეს­ში. ამის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის სტა­ტუ­სის დრო­უ­ლად მი­ღე­ბა, მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის წარ­დგე­ნა, გა­მო­ძი­ე­ბის მიმ­დი­ნა­რე­ო­ბის კონ­ტრო­ლი და კა­ნო­ნით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი უფ­ლე­ბე­ბის სრულ­ყო­ფი­ლად გა­მო­ყე­ნება.

ავთანდილ გიორგაძე ახორ­ცი­ე­ლებს და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის სა­მარ­თლებ­რივ დახ­მა­რე­ბა­სა და წარ­მო­მად­გენ­ლო­ბას პო­ლი­ცი­ა­ში, პრო­კუ­რა­ტუ­რა­ში, სხვა სა­გა­მო­ძი­ე­ბო ორ­გა­ნო­ებ­სა და სა­სა­მარ­თლოში.

ვინ შეიძლება იქნეს ცნობილი დაზარალებულად?

და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლად შე­იძ­ლე­ბა იქ­ნეს ცნო­ბი­ლი პირი, რო­მელ­საც და­ნა­შა­უ­ლის შე­დე­გად მი­ადგა:

• ფი­ზი­კუ­რი ზიანი;
• ქო­ნებ­რი­ვი ზიანი;
• მო­რა­ლუ­რი ზიანი;
• ჯან­მრთე­ლო­ბის და­ზი­ა­ნება;
• სა­კუთ­რე­ბის და­კარ­გვა ან და­ზი­ა­ნება;
• სხვა სა­ხის სა­მარ­თლებ­რი­ვი ზიანი.

პი­რის და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლად ცნო­ბა ხდე­ბა კა­ნო­ნით გან­სა­ზღვრუ­ლი წე­სით შე­სა­ბა­მი­სი გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის სა­ფუძ­ველ­ზე. მხო­ლოდ და­ნა­შა­უ­ლის შე­სა­ხებ გან­ცხა­დე­ბის შე­ტა­ნა ყო­ველ­თვის არ ნიშ­ნავს და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის სტა­ტუ­სის ავ­ტო­მა­ტუ­რად მი­ნი­ჭებას.

დანაშაულის შესახებ განცხადების მომზადება

სის­ხლის სა­მარ­თლის საქ­მე­ზე რე­ა­გი­რე­ბის პირ­ვე­ლი ეტა­პი ხში­რად და­ნა­შა­უ­ლის შე­სა­ხებ და­სა­ბუ­თე­ბუ­ლი გან­ცხა­დე­ბის მომ­ზა­დე­ბა და სა­გა­მო­ძი­ე­ბო ორ­გა­ნო­ში წარ­დგენაა.

ად­ვო­კატი:

• სწავ­ლობს საქ­მის ფაქ­ტობ­რივ გა­რე­მო­ე­ბებს;
• აფა­სებს, შე­ი­ცავს თუ არა აღ­წე­რი­ლი ქმე­დე­ბა შე­საძ­ლო და­ნა­შა­უ­ლის ნიშ­ნებს;
• გან­სა­ზღვრავს საქ­მის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვან სა­მარ­თლებ­რივ გა­რე­მო­ე­ბებს;
• აგ­რო­ვებს და გან­ცხა­დე­ბას ურ­თავს შე­სა­ბა­მის დო­კუ­მენ­ტებ­სა და მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბებს;
• ამ­ზა­დებს და­ნა­შა­უ­ლის შე­სა­ხებ სა­მარ­თლებ­რი­ვად და­სა­ბუ­თე­ბულ გან­ცხა­დებას;
• წა­რად­გენს გან­ცხა­დე­ბას უფ­ლე­ბა­მო­სილ სა­გა­მო­ძი­ე­ბო ორ­გა­ნოში;
• აკონ­ტრო­ლებს გან­ცხა­დე­ბა­ზე შემ­დგომ რე­ა­გი­რებას.

სრულ­ყო­ფი­ლად მომ­ზა­დე­ბუ­ლი გან­ცხა­დე­ბა გა­მო­ძი­ე­ბას თა­ვი­დან­ვე აძ­ლევს საქ­მეს­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი გა­რე­მო­ე­ბე­ბი­სა და მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის შე­ფა­სე­ბის შე­საძ­ლებ­ლობას.

დაზარალებულად ცნობა

თუ არ­სე­ბობს კა­ნო­ნით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი სა­ფუძ­ვე­ლი, პირ­მა შე­იძ­ლე­ბა მო­ი­თხო­ვოს და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლად ცნო­ბა. აღ­ნიშ­ნუ­ლი სტა­ტუ­სი მას ანი­ჭებს სის­ხლის სა­მარ­თლის პრო­ცეს­ში გან­სა­ზღვრულ უფ­ლე­ბებს.

თუ უფ­ლე­ბა­მო­სი­ლი ორ­გა­ნო უარს ამ­ბობს პი­რის და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლად ცნო­ბა­ზე, ად­ვო­კა­ტი აფა­სებს უა­რის კა­ნო­ნი­ე­რე­ბას და იყე­ნებს კა­ნო­ნით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბულ გა­სა­ჩივ­რე­ბის მე­ქა­ნიზ­მებს.

დაზარალებულის ძირითადი უფლებები

და­ზა­რა­ლე­ბულს კა­ნო­ნით გან­სა­ზღვრუ­ლი წე­სით უფ­ლე­ბა აქვს:

• იცო­დეს ბრალ­დე­ბუ­ლის­თვის წარ­დგე­ნი­ლი ბრალ­დე­ბის არსი;
• მი­ი­ღოს ინ­ფორ­მა­ცია გა­მო­ძი­ე­ბი­სა და საქ­მის მიმ­დი­ნა­რე­ო­ბის შე­სახებ;
• მის­ცეს ჩვე­ნე­ბა მის­თვის მი­ყე­ნე­ბუ­ლი ზი­ა­ნი­სა და საქ­მის სხვა გა­რე­მო­ე­ბე­ბის შე­სახებ;
• წა­რად­გი­ნოს მის ხელთ არ­სე­ბუ­ლი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბები;
• მო­ი­თხო­ვოს შე­სა­ბა­მი­სი სა­გა­მო­ძი­ე­ბო და სა­პრო­ცე­სო მოქ­მე­დე­ბე­ბის ჩა­ტა­რება;
• მი­ი­ღოს კა­ნო­ნით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბე­ბის ას­ლები;
• გა­ა­სა­ჩივ­როს მის უფ­ლე­ბებ­სა და კა­ნო­ნი­ერ ინ­ტე­რე­სებ­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბები;
• მო­ი­თხო­ვოს ჩა­მო­რთმე­უ­ლი ან ამო­ღე­ბუ­ლი კუთ­ვნი­ლი ნივ­თის დაბ­რუ­ნება;
• ისარ­გებ­ლოს თარ­ჯიმ­ნის მომ­სა­ხუ­რებით;
• მო­ი­თხო­ვოს დაც­ვის სპე­ცი­ა­ლუ­რი ღო­ნის­ძი­ე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბა რე­ა­ლუ­რი საფრ­თხის არ­სე­ბო­ბისას;
• ისარ­გებ­ლოს ად­ვო­კა­ტის დახ­მა­რებით.

კონ­კრე­ტუ­ლი უფ­ლე­ბე­ბის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბის წესი და ფარ­გლე­ბი და­მო­კი­დე­ბუ­ლია საქ­მის ეტაპ­სა და სის­ხლის სა­მარ­თლის სა­პრო­ცე­სო კა­ნონ­მდებ­ლო­ბაზე.

რას მოიცავს დაზარალებულის ადვოკატის მომსახურება?

ად­ვო­კატი:

• აფა­სებს საქ­მის სა­მარ­თლებ­რივ პერ­სპექ­ტივას;
• ამ­ზა­დებს და­ნა­შა­უ­ლის შე­სა­ხებ გან­ცხა­დებას;
• მო­ი­თხოვს პი­რის და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლად ცნობას;
• წარ­მო­ად­გენს და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის ინ­ტე­რე­სებს სა­გა­მო­ძი­ე­ბო ორ­გა­ნო­სა და პრო­კუ­რა­ტუ­რაში;
• ეს­წრე­ბა და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის გა­მო­კი­თხვა­სა და და­კი­თხვას;
• ეხ­მა­რე­ბა მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის მო­ძი­ე­ბა­სა და წარ­დგე­ნაში;
• ამ­ზა­დებს გან­ცხა­დე­ბებს, შუ­ა­მდგომ­ლო­ბებ­სა და სა­ჩივ­რებს;
• აკონ­ტრო­ლებს და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი სა­პრო­ცე­სო გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბე­ბის მი­ღებას;
• რე­ა­გი­რებს გა­მო­ძი­ე­ბის გა­ჭი­ა­ნუ­რე­ბა­სა და შე­საძ­ლო უმოქ­მე­დო­ბაზე;
• კა­ნო­ნით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი წე­სით ასა­ჩივ­რებს და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის ინ­ტე­რე­სე­ბის სა­წი­ნა­აღ­მდე­გო გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბებს;
• იცავს და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის კა­ნო­ნი­ერ ინ­ტე­რე­სებს სა­სა­მარ­თლოში;
• აფა­სებს მი­ყე­ნე­ბუ­ლი ზი­ა­ნის ანა­ზღა­უ­რე­ბის სა­მარ­თლებ­რივ გზებს.

მტკიცებულებების მოპოვება და წარდგენა

და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია დრო­უ­ლად შე­ი­ნა­ხოს და წა­რად­გი­ნოს და­ნა­შა­ულ­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი ინ­ფორ­მა­ცია, მათ შორის:

• დო­კუ­მენ­ტე­ბი და ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბები;
• სა­ბან­კო გა­და­რი­ცხვე­ბი და ფი­ნან­სუ­რი ჩა­ნა­წე­რები;
• მი­მო­წე­რა და ელექ­ტრო­ნუ­ლი ინ­ფორ­მაცია;
• ფოტო, ვი­დეო და აუ­დი­ო­ჩა­ნა­წე­რები;
• სა­მე­დი­ცი­ნო დო­კუ­მენ­ტები;
• ქო­ნებ­რი­ვი ზი­ა­ნის და­მა­დას­ტუ­რე­ბე­ლი მა­სა­ლები;
• შე­საძ­ლო მოწ­მე­თა მო­ნა­ცე­მები;
• სხვა ინ­ფორ­მა­ცია, რო­მე­ლიც ადას­ტუ­რებს და­ნა­შა­ულ­სა და მი­ყე­ნე­ბულ ზიანს.

მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის დრო­უ­ლად მო­ძი­ე­ბა მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია, რად­გან გარ­კვე­უ­ლი ინ­ფორ­მა­ცია შე­იძ­ლე­ბა წა­ი­შა­ლოს, და­ი­კარ­გოს ან მოგ­ვი­ა­ნე­ბით მისი მო­პო­ვე­ბა გარ­თულდეს.

გამოძიების მიმდინარეობის კონტროლი

და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის ინ­ტე­რე­სე­ბის დაც­ვა არ უნდა შე­მო­ი­ფარ­გლოს მხო­ლოდ გან­ცხა­დე­ბის შე­ტა­ნით. მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია გა­მო­ძი­ე­ბის მიმ­დი­ნა­რე­ო­ბის კონ­ტრო­ლი და საქ­მის­თვის აუ­ცი­ლე­ბე­ლი მოქ­მე­დე­ბე­ბის დრო­უ­ლად ჩა­ტა­რე­ბის მო­თხოვნა.

ად­ვო­კატ­მა შე­იძ­ლე­ბა მო­ი­თხოვოს:

• კონ­კრე­ტუ­ლი პი­რე­ბის გა­მო­კი­თხვა ან და­კი­თხვა;
• დო­კუ­მენ­ტე­ბი­სა და ელექ­ტრო­ნუ­ლი ინ­ფორ­მა­ცი­ის გა­მო­თხოვა;
• ვი­დე­ო­ჩა­ნა­წე­რე­ბის მო­პო­ვება;
• ექ­სპერ­ტი­ზის ჩა­ტა­რება;
• ნივ­თის ან დო­კუ­მენ­ტის ამო­ღება;
• ქო­ნე­ბის მო­ძი­ე­ბა და შე­სა­ბა­მი­სი სა­მარ­თლებ­რი­ვი ღო­ნის­ძი­ე­ბე­ბის გა­მო­ყე­ნება;
• საქ­მის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი სხვა მოქ­მე­დე­ბე­ბის ჩა­ტა­რება.

სა­გა­მო­ძი­ე­ბო ორ­გა­ნოს უმოქ­მე­დო­ბის ან და­უ­სა­ბუ­თე­ბე­ლი გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის შემ­თხვე­ვა­ში ად­ვო­კა­ტი იყე­ნებს კა­ნო­ნით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბულ სა­მარ­თლებ­რივ მე­ქა­ნიზ­მებს.

დაზარალებულის უსაფრთხოება

თუ და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის ან მისი ოჯა­ხის წევ­რის მი­მართ არ­სე­ბობს მუ­ქა­რის, ზე­წო­ლის ან შუ­რის­ძი­ე­ბის რე­ა­ლუ­რი საფრ­თხე, შე­საძ­ლე­ბე­ლია კა­ნო­ნით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი დაც­ვის ღო­ნის­ძი­ე­ბე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბის სა­კი­თხის და­ყე­ნება.

ასეთ შემ­თხვე­ვა­ში მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია საფრ­თხის შე­სა­ხებ ინ­ფორ­მა­ცი­ის და­უ­ყოვ­ნებ­ლივ მი­წო­დე­ბა შე­სა­ბა­მი­სი ორ­გა­ნოს­თვის და მისი და­მა­დას­ტუ­რე­ბე­ლი მა­სა­ლე­ბის წარ­დგენა.

მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

სის­ხლის სა­მარ­თლის საქ­მე­ზე პი­რის და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლად ცნო­ბას ავ­ტო­მა­ტუ­რად ყო­ველ­თვის არ მოჰ­ყვე­ბა მის­თვის მი­ყე­ნე­ბუ­ლი მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი ან მო­რა­ლუ­რი ზი­ა­ნის ანა­ზღა­უ­რება.

საქ­მის გა­რე­მო­ე­ბე­ბის მი­ხედ­ვით, ზი­ა­ნის ანა­ზღა­უ­რე­ბის­თვის შე­იძ­ლე­ბა სა­ჭი­რო გახდეს:

• ქო­ნე­ბის დაბ­რუ­ნე­ბის მო­თხოვნა;
• ზი­ა­ნის ოდე­ნო­ბის დო­კუ­მენ­ტუ­რად და­დას­ტუ­რება;
• დამ­ნა­შა­ვე პი­რის ან პა­სუ­ხის­მგე­ბე­ლი ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ის მი­მართ სა­მო­ქა­ლა­ქო სარ­ჩე­ლის მომ­ზა­დება;
• ქო­ნე­ბა­ზე ყა­და­ღის ან სხვა უზ­რუნ­ველ­ყო­ფის ღო­ნის­ძი­ე­ბის მო­თხოვნა;
• სა­სა­მარ­თლოს გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის შემ­დგო­მი აღ­სრუ­ლება.

ად­ვო­კა­ტი აფა­სებს, რო­მე­ლი სა­მარ­თლებ­რი­ვი გზა იქ­ნე­ბა ეფექ­ტი­ა­ნი და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის ქო­ნებ­რი­ვი ინ­ტე­რე­სე­ბის და­სა­ცა­ვად და სა­ჭი­როა თუ არა სის­ხლის სა­მარ­თლის პრო­ცე­სის პა­რა­ლე­ლუ­რად სა­მო­ქა­ლა­ქო და­ვის წარ­მოება.

სასამართლოში დაზარალებულის ინტერესების დაცვა

სა­სა­მარ­თლო­ში და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის ად­ვო­კა­ტი აკ­ვირ­დე­ბა საქ­მის გან­ხილ­ვას, უზ­რუნ­ველ­ყოფს და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის უფ­ლე­ბე­ბის დაც­ვას და რე­ა­გი­რებს იმ სა­კი­თხებ­ზე, რომ­ლე­ბიც უშუ­ა­ლოდ უკავ­შირ­დე­ბა მის კა­ნო­ნი­ერ ინ­ტე­რე­სებს.

და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის წარ­მო­მად­გენ­ლის სა­პრო­ცე­სო უფ­ლე­ბე­ბი გან­სხვავ­დე­ბა პრო­კუ­რო­რის უფ­ლე­ბა­მო­სი­ლე­ბის­გან. სა­ხელ­მწი­ფო ბრალ­დე­ბას სა­სა­მარ­თლო­ში მხარს უჭერს პრო­კუ­რო­რი, ხოლო და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის ად­ვო­კა­ტი წარ­მო­ად­გენს უშუ­ა­ლოდ და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლი პი­რის ინ­ტე­რე­სებს კა­ნო­ნით გან­სა­ზღვრულ ფარ­გლებში.