სისხლის სამართლის საქმეზე მოწმედ დაბარებულმა პირმა შეიძლება არ იცოდეს, რა საქმეს ეხება გამოძიება, რა სტატუსით იბარებენ და შეიძლება თუ არა მის მიერ მიწოდებული ინფორმაცია მომავალში მის წინააღმდეგ იქნეს გამოყენებული. შესაბამისად ადვოკატთან კონსულტაცია გამოკითხვამდე ან დაკითხვამდე და წინასწარ მომზადება მნიშვნელოვანია.
ავთანდილ გიორგაძე ახორციელებს მოწმის სამართლებრივ დახმარებას პოლიციაში, პროკურატურაში, სხვა საგამოძიებო ორგანოებსა და სასამართლოში.
რატომ შეიძლება დასჭირდეს მოწმეს ადვოკატი?
საქმის გარემოებების მიხედვით, მოწმის მიერ მიწოდებულმა ინფორმაციამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს როგორც სხვა პირებზე, ისე მის სამართლებრივ მდგომარეობაზე. მოწმის სტატუსი ყოველთვის არ ნიშნავს, რომ პირს სამართლებრივი საფრთხე არ ემუქრება.
ადვოკატის დახმარება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, როდესაც:
- პირმა ზუსტად არ იცის, რა საქმესთან დაკავშირებით იბარებენ;
- დასმული კითხვები შეიძლება შეეხოს მის შესაძლო მონაწილეობას დანაშაულში;
- არსებობს მოწმის სტატუსის ბრალდებულის სტატუსით შეცვლის რისკი;
- კითხვები შეეხება ოჯახის წევრს ან ახლო ნათესავს;
- მოწმე გრძნობს ზეწოლას ან იძულებას;
- გამოძიება მოითხოვს დოკუმენტის, ტელეფონის ან სხვა ნივთის წარდგენას;
- საჭიროა ჩვენების მიცემა უცხო ენაზე;
- მოწმე უკვე გამოკითხულია და მას კვლავ იბარებენ.
მოწმის გამოკითხვა გამოძიების ეტაპზე
გამოკითხვა, როგორც წესი, ნებაყოფლობითი საპროცესო მოქმედებაა. გამოკითხვამდე პირს უნდა განემარტოს მისი უფლებები და ის გარემოება, რომ ინფორმაციის მიწოდება ნებაყოფლობითია.
გამოსაკითხ პირს უფლება აქვს:
- იცოდეს, რომელ საქმესთან დაკავშირებით იბარებენ;
- ისარგებლოს ადვოკატის დახმარებით;
- არ გასცეს საკუთარი თავის ან კანონით განსაზღვრული ახლო ნათესავის მამხილებელი ინფორმაცია;
- არ გასცეს ინფორმაცია, რომელიც პროფესიულ საიდუმლოებას შეიცავს;
- ისარგებლოს თარჯიმნის მომსახურებით;
- გაეცნოს გამოკითხვის ოქმს;
- მოითხოვოს ოქმში შესწორების, დამატების ან შენიშვნის შეტანა;
- ხელი არ მოაწეროს ოქმს, თუ მასში ჩვენება არასწორად ან არასრულად არის ასახული.
გამოკითხვის ოქმზე ხელმოწერამდე აუცილებელია ტექსტის ყურადღებით წაკითხვა და შემოწმება, რადგან ოქმში დაფიქსირებული ინფორმაცია შეიძლება სისხლის სამართლის საქმეში იქნეს გამოყენებული.
მოწმის დაკითხვა სასამართლოში
კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მოწმე შეიძლება დაიკითხოს მაგისტრატი მოსამართლის ან საქმის განმხილველი სასამართლოს წინაშე. სასამართლოში დაკითხვა განსხვავდება ნებაყოფლობითი გამოკითხვისგან და მოწმეს ეკისრება კანონით განსაზღვრული მოვალეობები.
მოწმე ვალდებულია:
- გამოცხადდეს უფლებამოსილი ორგანოს ან სასამართლოს კანონიერ გამოძახებაზე;
- უპასუხოს მისთვის დასმულ კითხვებს, გარდა კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისებისა;
- მიაწოდოს სასამართლოს მისთვის ცნობილი სწორი ინფორმაცია;
- არ მისცეს ცრუ ჩვენება;
- დაიცვას სასამართლოში დადგენილი წესრიგი.
კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მოწმეს შეუძლია უარი თქვას საკუთარი თავის ან ახლო ნათესავის წინააღმდეგ ჩვენების მიცემაზე.
რას მოიცავს მოწმის ადვოკატის დახმარება?
ადვოკატი:
- წინასწარ არკვევს დაბარების მიზეზსა და მოწმის სამართლებრივ მდგომარეობას;
- განუმარტავს მოწმეს მის უფლებებსა და მოვალეობებს;
- აფასებს თვითმამხილებელი ინფორმაციის გაცემის რისკს;
- ამზადებს მოწმეს გამოკითხვის ან დაკითხვის პროცედურისთვის;
- ესწრება გამოკითხვას კანონით გათვალისწინებული წესით;
- აკონტროლებს, რომ კითხვები და პროცედურა შეესაბამებოდეს კანონს;
- რეაგირებს ზეწოლის, იძულების ან უფლების დარღვევის შემთხვევებზე;
- ამოწმებს გამოკითხვის ოქმის სისწორესა და სისრულეს;
- საჭიროების შემთხვევაში ამზადებს განცხადებას ან საჩივარს;
- იცავს მოწმის კანონიერ ინტერესებს სასამართლოში დაკითხვის დროს.
თვითმამხილებელი ჩვენებისგან დაცვა
არც ერთი პირი არ არის ვალდებული მისცეს საკუთარი თავის წინააღმდეგ მამხილებელი ჩვენება. თუ მოწმისთვის დასმულმა კითხვამ შეიძლება გამოავლინოს მისი შესაძლო მონაწილეობა დანაშაულში, მას უფლება აქვს გამოიყენოს კანონით გათვალისწინებული დაცვის მექანიზმები.
ასეთ შემთხვევაში ადვოკატის დროული ჩართვა მნიშვნელოვანია, რათა სწორად შეფასდეს მოწმის სამართლებრივი მდგომარეობა და გამოირიცხოს მისი უფლებების დარღვევა.