აღკვეთის ღონისძიება არის ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული დროებითი საპროცესო მექანიზმი, რომლის მიზანია ბრალდებულის სათანადო ქცევის უზრუნველყოფა გამოძიებისა და სასამართლო განხილვის პერიოდში.
აღკვეთის ღონისძიება არ წარმოადგენს სასჯელს და მისი გამოყენება არ ნიშნავს პირის დამნაშავედ ცნობას. გადაწყვეტილებას იღებს სასამართლო საქმის კონკრეტული გარემოებებისა და მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე.
ავთანდილ გიორგაძე ახორციელებს ბრალდებულის დაცვას აღკვეთის ღონისძიების პირველად განხილვისას, მისი შეცვლისა და გაუქმების მოთხოვნისას, ასევე კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრებისას.
აღკვეთის ღონისძიების სახეები
საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს აღკვეთის ღონისძიების რამდენიმე სახეს:
- პატიმრობა;
- გირაო;
- პირადი თავდებობა;
- შეთანხმება გაუსვლელობისა და სათანადო ქცევის შესახებ;
- სამხედრო მოსამსახურის ქცევისადმი სარდლობის მეთვალყურეობა.
სასამართლომ უნდა შეარჩიოს ისეთი ღონისძიება, რომელიც კონკრეტულ შემთხვევაში საკმარისი იქნება ბრალდებულის სათანადო ქცევის უზრუნველსაყოფად.
რა საფუძვლით გამოიყენება აღკვეთის ღონისძიება?
აღკვეთის ღონისძიების გამოყენებისას სასამართლო აფასებს, არსებობს თუ არა დასაბუთებული ვარაუდი, რომ ბრალდებული:
- მიიმალება ან თავს აარიდებს სასამართლოში გამოცხადებას;
- ხელს შეუშლის მტკიცებულებების მოპოვებას;
- ზემოქმედებას მოახდენს მოწმეზე ან პროცესის სხვა მონაწილეზე;
- გაანადგურებს ან გააყალბებს მტკიცებულებას;
- ჩაიდენს ახალ დანაშაულს;
- ხელს შეუშლის სასამართლოს განაჩენის აღსრულებას.
რისკები უნდა ემყარებოდეს კონკრეტულ გარემოებებს. მხოლოდ წარდგენილი ბრალის სიმძიმე ავტომატურად არ უნდა გახდეს პატიმრობის გამოყენების საფუძველი.
პატიმრობა, როგორც აღკვეთის ღონისძიება
პატიმრობა აღკვეთის ღონისძიების ყველაზე მკაცრი სახეა და უნდა გამოიყენებოდეს მაშინ, როდესაც ნაკლებად მკაცრი აღკვეთი ღონისძიება ვერ უზრუნველყოფს კანონით განსაზღვრული მიზნების მიღწევას.
პატიმრობის მოთხოვნისას პროკურატურამ უნდა დაასაბუთოს როგორც აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების აუცილებლობა, ისე ის გარემოება, თუ რატომ ვერ იქნება საკმარისი გირაო ან სხვა, ნაკლებად მკაცრი ღონისძიება.
დაცვის მხარის მიზანია სასამართლოს წარუდგინოს ფაქტები და მტკიცებულებები, რომლებიც ამცირებს ბრალდების მიერ დასახელებულ რისკებს და ადასტურებს, რომ პატიმრობის გამოყენება აუცილებელი არ არის.
გირაო
გირაო ბრალდებულის სათანადო ქცევის უზრუნველსაყოფად გამოიყენება. მისი ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს საქმის გარემოებები, ბრალდებულის პიროვნება, ქონებრივი მდგომარეობა და შესაბამისი რისკები.
დაცვის მხარეს შეუძლია მოითხოვოს:
- პატიმრობის ნაცვლად გირაოს გამოყენება;
- პროკურატურის მიერ მოთხოვნილზე ნაკლები ოდენობის განსაზღვრა;
- ბრალდებულის ფინანსური მდგომარეობის გათვალისწინება;
- გირაოსთან ერთად შესაბამისი დამატებითი ვალდებულებების გამოყენება.
გირაოს ოდენობა არ უნდა იყოს იმდენად მძიმე, რომ მისი შესრულება ბრალდებულისთვის ფაქტობრივად შეუძლებელი გახდეს.
დამატებითი ვალდებულებები
აღკვეთის ღონისძიებასთან ერთად სასამართლომ ბრალდებულს შეიძლება დააკისროს დამატებითი ვალდებულებები, მათ შორის:
- განსაზღვრულ დროს შესაბამის ორგანოში გამოცხადება;
- საცხოვრებელი ადგილის შეცვლის შესახებ ინფორმირება;
- კონკრეტულ პირებთან ურთიერთობის აკრძალვა;
- გარკვეულ ადგილებში ყოფნის შეზღუდვა;
- პასპორტის ან სხვა დოკუმენტის ჩაბარება;
- ელექტრონული მონიტორინგი კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში.
დამატებითი ვალდებულებები უნდა იყოს კონკრეტული, დასაბუთებული და საქმის გარემოებების შესაბამისი.
რას მოიცავს ადვოკატის დახმარება?
აღკვეთის ღონისძიების განხილვისას ადვოკატი:
- სწავლობს პროკურატურის შუამდგომლობასა და წარმოდგენილ მტკიცებულებებს;
- ამოწმებს, რამდენად დასაბუთებულია ბრალდებულის მიმართ არსებული ეჭვი;
- აფასებს მიმალვის, მტკიცებულებებზე ზემოქმედებისა და ახალი დანაშაულის ჩადენის რისკებს;
- აგროვებს ბრალდებულის პიროვნებისა და სოციალური კავშირების დამადასტურებელ მასალებს;
- წარადგენს ცნობებს საცხოვრებელი ადგილის, ოჯახის, საქმიანობისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ;
- ასაბუთებს ნაკლებად მკაცრი ღონისძიების გამოყენების შესაძლებლობას;
- მოითხოვს პატიმრობის ნაცვლად გირაოს ან სხვა ღონისძიების გამოყენებას;
- საჭიროების შემთხვევაში მოითხოვს ღონისძიების შეცვლას ან გაუქმებას;
- კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში ასაჩივრებს სასამართლოს გადაწყვეტილებას.
რა გარემოებები შეიძლება იყოს მნიშვნელოვანი დაცვისთვის?
სასამართლოსთვის შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს:
- ბრალდებულის მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი;
- ოჯახური მდგომარეობა და დამოკიდებული პირები;
- სამუშაო ან საქმიანობა;
- ჯანმრთელობის მდგომარეობა;
- წარსულში კანონთან დამოკიდებულება;
- გამოძიებასთან თანამშრომლობა;
- სასამართლოში გამოცხადების მზადყოფნა;
- საქართველოში არსებული მყარი სოციალური კავშირები;
- კონკრეტული რისკის შემამცირებელი სხვა გარემოებები.
თითოეული გარემოება სასურველია დადასტურდეს შესაბამისი დოკუმენტით ან სხვა მტკიცებულებით.
აღკვეთის ღონისძიების შეცვლა ან გაუქმება
აღკვეთის ღონისძიება შეიძლება შეიცვალოს ან გაუქმდეს, თუ შეიცვალა საქმის გარემოებები, შემცირდა შესაბამისი რისკები, გამოვლინდა ახალი მტკიცებულება ან აღარ არსებობს მკაცრი ღონისძიების გამოყენების აუცილებლობა.
ადვოკატი აფასებს, არსებობს თუ არა სამართლებრივი საფუძველი ახალი შუამდგომლობის წარსადგენად და ამზადებს მის დასასაბუთებლად საჭირო მასალებს.