პასუხისმგებლობა დანაშაულის შეუტყობინებლობისათვის

და­ნა­შა­უ­ლის შე­სა­ხებ ინ­ფორ­მა­ცი­ის ფლო­ბა ყო­ველ­თვის არ წარ­მო­შობს სის­ხლის­სა­მარ­თლებ­რივ პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბას. საქართველოს კა­ნონ­მდებ­ლო­ბით დას­ჯა­დია მხო­ლოდ მძი­მე ან გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე და­ნა­შა­უ­ლის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბა და ისიც მა­შინ, რო­დე­საც პირ­მა და­ნა­შა­უ­ლის მომ­ზა­დე­ბის ან ჩა­დე­ნის შე­სა­ხებ ნამ­დვი­ლად იცის.

შე­სა­ბა­მი­სად, პი­რის სის­ხლის­სა­მარ­თლებ­რი­ვი პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის სა­კი­თხის გა­და­წყვე­ტი­სას საკ­მა­რი­სი არ არის იმის დად­გე­ნა, რომ მან და­ნა­შა­ულ­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი ინ­ფორ­მა­ცია მო­ის­მი­ნა. უნდა გა­ირ­კვეს, რამ­დე­ნად კონ­კრე­ტუ­ლი და სარ­წმუ­ნო იყო ეს ინ­ფორ­მა­ცია, რო­დის მი­ი­ღო იგი პირ­მა, ჰქონ­და თუ არა სა­მარ­თალ­დამ­ცა­ვი ორ­გა­ნოს­თვის შე­ტყო­ბი­ნე­ბის რე­ა­ლუ­რი შე­საძ­ლებ­ლო­ბა და შეგ­ნე­ბუ­ლად შე­ი­კა­ვა თუ არა თავი შე­ტყო­ბი­ნე­ბისგან.

რას გულისხმობს დანაშაულის შეუტყობინებლობა?

და­ნა­შა­უ­ლის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბა არის პი­რის შეგ­ნე­ბუ­ლი უმოქ­მე­დო­ბა, რო­დე­საც მან ნამ­დვი­ლად იცის, რომ მზად­დე­ბა ან უკვე ჩა­დე­ნი­ლია მძი­მე ან გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე და­ნა­შა­უ­ლი, მაგ­რამ ამის შე­სა­ხებ შე­სა­ბა­მის ორ­გა­ნოს არ ატყო­ბი­ნებს.

პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბა გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლია საქართველოს სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 376-ე მუხლით.

და­ნა­შა­უ­ლის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბა შე­იძ­ლე­ბა ეხე­ბოდეს:

  • და­ნა­შა­ულს, რომ­ლის ჩა­დე­ნის­თვი­საც პი­რე­ბი ჯერ კი­დევ ემ­ზა­დე­ბიან;
  • და­ნა­შა­ულს, რომ­ლის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბაც და­წყე­ბუ­ლია და კვლავ მიმ­დი­ნა­რეობს;
  • უკვე დას­რუ­ლე­ბულ და­ნა­შაულს;
  • და­ნა­შა­უ­ლის ჩამ­დე­ნი პი­რის ვი­ნა­ობას;
  • და­ნა­შა­უ­ლის მომ­ზა­დე­ბის ად­გილს, დროს, ხერხს ან სხვა მნიშ­ვნე­ლო­ვან გა­რე­მო­ებას.

პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბი­სა­თვის აუ­ცი­ლე­ბე­ლი არ არის, რომ შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბის შე­დე­გად და­ნა­შა­უ­ლი მარ­თლაც გან­ხორ­ცი­ელ­დეს ან გა­მო­ძი­ე­ბას კონ­კრე­ტუ­ლი ზი­ა­ნი მი­ად­გეს. გა­და­მწყვე­ტია, არ­სე­ბობ­და თუ არა კა­ნო­ნით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი შე­ტყო­ბი­ნე­ბის ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა და შე­ას­რუ­ლა თუ არა პირ­მა იგი.

რომელი დანაშაულის შეუტყობინებლობა ისჯება?

სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 376-ე მუხ­ლი პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბას აწე­სებს მხო­ლოდ მძი­მე ან გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე და­ნა­შა­უ­ლის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბი­სა­თვის.

სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის მე-12 მუხ­ლის მი­ხედ­ვით, და­ნა­შა­უ­ლის კა­ტე­გო­რია გა­ნი­სა­ზღვრე­ბა შე­სა­ბა­მი­სი მუხ­ლით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი თა­ვი­სუფ­ლე­ბის აღ­კვე­თის მაქ­სი­მა­ლუ­რი ვა­დის მი­ხედვით.

მძიმეა:

  • გან­ზრა­ხი და­ნა­შა­უ­ლი, რომ­ლის­თვი­საც მაქ­სი­მა­ლუ­რი სას­ჯე­ლი ხუთ წელ­ზე მე­ტია, მაგ­რამ ათ წელს არ აღე­მა­ტება;
  • გა­უფრ­თხი­ლებ­ლო­ბი­თი და­ნა­შა­უ­ლი, რომ­ლის­თვი­საც გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლია თა­ვი­სუფ­ლე­ბის აღ­კვე­თა ხუთ წელ­ზე მეტი ვადით.
  • გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მეა გან­ზრა­ხი და­ნა­შა­უ­ლი, რომ­ლის­თვი­საც გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლია თა­ვი­სუფ­ლე­ბის აღ­კვე­თა ათ წელ­ზე მეტი ვა­დით ან უვა­დო თა­ვი­სუფ­ლე­ბის აღ­კვეთა.

შე­სა­ბა­მი­სად, ნაკ­ლე­ბად მძი­მე და­ნა­შა­უ­ლის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბა სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 376-ე მუხ­ლით დას­ჯა­დი არ არის, თუ კონ­კრე­ტუ­ლი ქმე­დე­ბა სხვა სპე­ცი­ა­ლუ­რი ნორ­მით არ არის გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბული.

პირს არ მო­ე­თხო­ვე­ბა და­ნა­შა­უ­ლის ზუს­ტი იუ­რი­დი­უ­ლი კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ის ცოდ­ნა. თუმ­ცა მას უნდა ჰქონ­დეს ინ­ფორ­მა­ცია ისეთ ფაქ­ტობ­რივ გა­რე­მო­ე­ბებ­ზე, რომ­ლე­ბიც ობი­ექ­ტუ­რად მძი­მე ან გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე და­ნა­შა­უ­ლის ნიშ­ნებ­ზე მი­უ­თი­თებს.

ვის ეკისრება დანაშაულის შეტყობინების ვალდებულება?

სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 376-ე მუხ­ლით პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბა შე­იძ­ლე­ბა და­ე­კის­როს ნე­ბის­მი­ერ სის­ხლის­სა­მარ­თლებ­რი­ვი პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის ასაკს მიღ­წე­ულ, შე­რა­ცხად ფი­ზი­კურ პირს, რო­მელ­მაც ნამ­დვი­ლად იცის მძი­მე ან გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე და­ნა­შა­უ­ლის მომ­ზა­დე­ბის ან ჩა­დე­ნის შე­სა­ხებ და აქვს ამის შე­ტყო­ბი­ნე­ბის რე­ა­ლუ­რი შე­საძ­ლებ­ლობა.

ასე­თი ინ­ფორ­მა­ცია პირ­მა შე­იძ­ლე­ბა მი­იღოს:

  • და­ნა­შა­უ­ლის უშუ­ა­ლოდ და­ნახ­ვით ან მოს­მენით;
  • და­ნა­შა­უ­ლის ჩამ­დე­ნი პი­რისგან;
  • და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლისგან;
  • და­ნა­შა­უ­ლის მომ­ზა­დე­ბას­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი მი­მო­წე­რის ან სა­უბ­რის გაც­ნობით;
  • სხვა წყა­რო­დან, თუ მი­ღე­ბუ­ლი ინ­ფორ­მა­ცია იმ­დე­ნად კონ­კრე­ტუ­ლი და სარ­წმუ­ნოა, რომ პირ­მა და­ნა­შა­უ­ლის შე­სა­ხებ ნამ­დვი­ლად იცის.

სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 376-ე მუხ­ლის ტი­პუ­რი სუ­ბი­ექ­ტია და­ნა­შა­ულ­ში არ­მო­ნა­წი­ლე მე­სა­მე პირი. სა­კუ­თა­რი ან თა­ნა­მო­ნა­წი­ლე­ო­ბით ჩა­დე­ნი­ლი და­ნა­შა­უ­ლის არ­შე­ტყო­ბი­ნე­ბა, და­მო­უ­კი­დებ­ლად და­ნა­შა­უ­ლის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბად არ ფას­დე­ბა, რად­გან პირს არ შე­იძ­ლე­ბა და­ე­კის­როს სა­კუ­თა­რი თა­ვის სის­ხლის­სა­მარ­თლებ­რივ პა­სუ­ხის­გე­ბა­ში მი­ცე­მის ვალ­დე­ბუ­ლება.

რას ნიშნავს დანაშაულის შესახებ „ნამდვილად ცოდნა“?

და­ნა­შა­უ­ლის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბი­სა­თვის პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის ერთ-ერთი მთა­ვა­რი წი­ნა­პი­რო­ბაა, რომ პირ­მა და­ნა­შა­უ­ლის მომ­ზა­დე­ბის ან ჩა­დე­ნის შე­სა­ხებ ნამ­დვი­ლად იცოდეს.

ნამ­დვი­ლი ცოდ­ნა უნდა ეფუძ­ნე­ბო­დეს კონ­კრე­ტულ ფაქ­ტობ­რივ ინ­ფორ­მა­ცი­ას. მხო­ლოდ ვა­რა­უ­დი, ჭორი, და­უ­დას­ტუ­რე­ბე­ლი ინ­ფორ­მა­ცია ან ზო­გა­დი ეჭვი საკ­მა­რი­სი არ არის.

მა­გა­ლი­თად, პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის და­სად­გე­ნად მნიშ­ვნე­ლო­ვანია:

  • რა ინ­ფორ­მა­ცია მი­ი­ღო პირმა;
  • ვის­გან მი­ი­ღო ინ­ფორ­მაცია;
  • რამ­დე­ნად კონ­კრე­ტუ­ლი იყო ეს ინ­ფორ­მაცია;
  • რო­დის და რა გა­რე­მო­ე­ბებ­ში მი­ი­ღო ინ­ფორ­მაცია;
  • რო­გორ მო­იქ­ცა პირი ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­ღე­ბის შემდეგ.

პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბი­სა­თვის აუ­ცი­ლე­ბე­ლი არ არის, რომ პი­რის­თვის ცნო­ბი­ლი იყოს და­ნა­შა­უ­ლის ყვე­ლა დე­ტა­ლი. თუმ­ცა ინ­ფორ­მა­ცია უნდა იყოს იმ­დე­ნად გან­სა­ზღვრუ­ლი, რომ რე­ა­ლუ­რად უთი­თებ­დეს მძი­მე ან გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე და­ნა­შა­უ­ლის მომ­ზა­დე­ბა­ზე ან ჩა­დე­ნაზე.

თუ პირს მხო­ლოდ ეჭვი აქვს, მას შე­უძ­ლია ინ­ფორ­მა­ცია სა­მარ­თალ­დამ­ცავ ორ­გა­ნოს მა­ინც მი­ა­წო­დოს, მაგ­რამ სის­ხლის­სა­მარ­თლებ­რი­ვი პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბა მხო­ლოდ იმის გამო ვერ და­ე­კის­რე­ბა, რომ და­უ­დას­ტუ­რე­ბე­ლი ვა­რა­უ­დი არ გა­ამ­ჟღავნა.

რა პირობებია აუცილებელი პასუხისმგებლობისათვის?

და­ნა­შა­უ­ლის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბი­სა­თვის პი­რის მსჯავრ­დე­ბის­თვის ბრალ­დე­ბის მხა­რემ გო­ნივ­რულ ეჭვს მიღ­მა სტან­დარ­ტით უნდა და­ა­დას­ტუროს:

1. მზადდებოდა ან ჩადენილი იყო მძიმე ან განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული

ჯერ უნდა დად­გინ­დეს იმ და­ნა­შა­უ­ლის ფაქ­ტობ­რი­ვი და სა­მარ­თლებ­რი­ვი ნიშ­ნე­ბი, რომ­ლის შე­სა­ხე­ბაც პირს ინ­ფორ­მა­ცია ჰქონდა.

თუ ქმე­დე­ბა ნაკ­ლე­ბად მძი­მე და­ნა­შა­ულს წარ­მო­ად­გენ­და, სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 376-ე მუხ­ლით პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბა არ დად­გება.

2. პირმა დანაშაულის შესახებ ნამდვილად იცოდა

ბრალ­დე­ბის მხა­რემ კონ­კრე­ტუ­ლად უნდა მი­უ­თი­თოს, რო­დის, ვის­გან, რა ფორ­მით და რა ში­ნა­არ­სის ინ­ფორ­მა­ცია მი­ი­ღო პირმა.

მხო­ლოდ და­ნა­შა­უ­ლის ჩამ­დენ პირ­თან ნა­თე­სა­უ­რი, მე­გობ­რუ­ლი ან სხვა სა­ხის კავ­ში­რი არ ადას­ტუ­რებს, რომ მან და­ნა­შა­უ­ლის შე­სა­ხებ ნამ­დვი­ლად იცოდა.

არც და­ნა­შა­უ­ლის შემ­დეგ პი­რის სა­ეჭ­ვო ქცე­ვა არის ყო­ველ­თვის საკ­მა­რი­სი ცოდ­ნის და­სამ­ტკი­ცებ­ლად. აუ­ცი­ლე­ბე­ლია მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბა­თა ერ­თობ­ლი­ო­ბა, რო­მე­ლიც გა­მო­რი­ცხავს გო­ნივ­რულ ეჭვს.

3. პირს უნდა ჰქონოდა შეტყობინების რეალური შესაძლებლობა

პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბა ვერ და­ე­კის­რე­ბა პირს, რო­მელ­საც ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბის ობი­ექ­ტუ­რი შე­საძ­ლებ­ლო­ბა არ ჰქონდა.

მა­გა­ლი­თად, შე­ფა­სე­ბას სა­ჭი­რო­ებს შემ­თხვე­ვა, რო­დე­საც პირი:

  • ძა­ლა­დო­ბის ან რე­ა­ლუ­რი მუ­ქა­რის ქვეშ იმ­ყო­ფე­ბოდა;
  • თა­ვი­სუფ­ლე­ბა უკა­ნო­ნოდ ჰქონ­და შე­ზღუ­დული;
  • ჯან­მრთე­ლო­ბის მდგო­მა­რე­ო­ბის გამო ვერ ახერ­ხებ­და და­კავ­ში­რებას;
  • არ ჰქონ­და კო­მუ­ნი­კა­ცი­ის ხელ­მი­საწ­ვდო­მი სა­შუ­ა­ლება;
  • სხვა გა­და­უ­დე­ბე­ლი საფრ­თხის პი­რო­ბებ­ში მოქ­მე­დებდა.

მუ­ქა­რის მხო­ლოდ სი­ტყვი­ე­რი მი­თი­თე­ბა პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბას ავ­ტო­მა­ტუ­რად არ გა­მო­რი­ცხავს. უნდა შე­ფას­დეს მუ­ქა­რის რე­ა­ლუ­რო­ბა, ინ­ტენ­სი­ვო­ბა, ხან­გრძლი­ვო­ბა და ის გა­რე­მო­ე­ბე­ბი, პირს შე­ეძ­ლო თუ არა პირს უსაფრ­თხო გზით და­ნა­შა­უ­ლის შე­სა­ხებ სა­მარ­თალ­დამ­ცა­ვე­ბი­სა­თვის შე­ტყო­ბი­ნება.

4. პირმა უფლებამოსილ ორგანოს ინფორმაცია არ მიაწოდა

კა­ნო­ნი შე­ტყო­ბი­ნე­ბის კონ­კრე­ტულ ფორ­მას ან სა­ა­თე­ბით გან­სა­ზღვრულ ვა­დას არ ად­გენს. თუმ­ცა ინ­ფორ­მა­ცია უნდა მი­ე­წო­დოს და­უ­ყოვ­ნებ­ლივ ან პირ­ვე­ლი რე­ა­ლუ­რი შე­საძ­ლებ­ლო­ბის­თა­ნა­ვე, გან­სა­კუთ­რე­ბით მა­შინ, რო­დე­საც და­ნა­შა­უ­ლი ჯერ კი­დევ მზად­დე­ბა ან ადა­მი­ა­ნე­ბის სი­ცო­ცხლე­სა და ჯან­მრთე­ლო­ბას საფრ­თხე ემუქ­რება.

ინ­ფორ­მა­ცია შე­იძ­ლე­ბა მი­ე­წო­დოს პო­ლი­ცი­ას, პრო­კუ­რა­ტუ­რას ან სსიპ “112”-ის სამსახურს. შეტყობინება შესაძლებელია როგორც ზეპირად, ისე წერილობით.

თუ ვი­თა­რე­ბა ამის სა­შუ­ა­ლე­ბას იძ­ლე­ვა, მი­ზან­შე­წო­ნი­ლია შე­ნარ­ჩუნ­დეს შე­ტყო­ბი­ნე­ბის და­მა­დას­ტუ­რე­ბე­ლი მო­ნა­ცე­მე­ბი — გან­ცხა­დე­ბის რე­გის­ტრა­ცი­ის ნო­მე­რი, ელექ­ტრო­ნუ­ლი წე­რი­ლი, შე­ტყო­ბი­ნე­ბის ასლი ან ზა­რის შე­სა­ხებ ინ­ფორ­მაცია.

5. პირი უნდა მოქმედებდეს განზრახ

და­ნა­შა­უ­ლის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბა გან­ზრა­ხი ქმე­დე­ბაა. პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბი­სა­თვის უნდა და­დას­ტურ­დეს, რომ პირმა:

  • იცო­და მძი­მე ან გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე და­ნა­შა­უ­ლის მომ­ზა­დე­ბის ან ჩა­დე­ნის ფაქ­ტობ­რი­ვი გა­რე­მო­ე­ბები;
  • აც­ნო­ბი­ე­რებ­და, რომ ამ ინ­ფორ­მა­ცი­ას უფ­ლე­ბა­მო­სილ ორ­გა­ნოს არ აწ­ვდიდა;
  • ჰქონ­და შე­ტყო­ბი­ნე­ბის რე­ა­ლუ­რი შე­საძ­ლებ­ლობა;
  • და შეგ­ნე­ბუ­ლად გა­და­წყვი­ტა უმოქ­მე­დობა.

თუ პირი კე­თილ­სინ­დი­სი­ე­რად ფიქ­რობ­და, რომ ინ­ფორ­მა­ცია მცდა­რი იყო, ვერ გა­აც­ნო­ბი­ე­რა მისი რე­ა­ლუ­რი ში­ნა­არ­სი ან ობი­ექ­ტუ­რად არ ჰქონ­და შე­ტყო­ბი­ნე­ბის შე­საძ­ლებ­ლო­ბა, პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბი­სა­თვის აუ­ცი­ლე­ბე­ლი გან­ზრახ­ვა შე­იძ­ლე­ბა არ არ­სე­ბობდეს.

ვინ თავისუფლდება პასუხისმგებლობისგან?

სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 375-ე მუხ­ლის შე­ნიშ­ვნა, რო­მე­ლიც 376-ე მუხლ­ზეც ვრცელ­დე­ბა, პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის­გან ათა­ვი­სუფ­ლებს კა­ნონ­ში პირ­და­პირ ჩა­მო­თვლილ პი­რებს.

უპირ­ვე­ლე­სად, პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბა არ ეკის­რე­ბა პირს, რო­მელ­მაც წი­ნა­სწა­რი და­პი­რე­ბის გა­რე­შე არ შე­ა­ტყო­ბი­ნა ახლო ნა­თე­სა­ვის მიერ ჩა­დე­ნი­ლი და­ნა­შა­უ­ლის შე­სახებ.

ეს გა­მო­ნაკ­ლი­სი არ ნიშ­ნავს, რომ ახლო ნა­თე­სავს შე­უძ­ლია და­ნა­შა­უ­ლის ჩა­დე­ნა­ში მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა, მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის გა­ნად­გუ­რე­ბა, და­ნა­შა­უ­ლის კვა­ლის მოს­პო­ბა ან დამ­ნა­შა­ვი­სა­თვის წი­ნა­სწარ და­პი­რე­ბუ­ლი დახ­მა­რე­ბის გა­წე­ვა. ასეთ­მა აქ­ტი­ურ­მა მოქ­მე­დე­ბამ შე­იძ­ლე­ბა სხვა და­ნა­შა­უ­ლის, მათ შო­რის თა­ნა­მო­ნა­წი­ლე­ო­ბის ან და­ნა­შა­უ­ლის და­ფარ­ვის, ნიშ­ნე­ბი წარ­მო­შვას.

კა­ნო­ნით პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის­გან ასე­ვე თა­ვი­სუფ­ლდე­ბი­ან გარ­კვე­უ­ლი პრო­ფე­სი­უ­ლი ფუნ­ქცი­ის შემ­სრუ­ლე­ბე­ლი პი­რე­ბი, მათ შორის:

  • ტრე­ფი­კინ­გის მსხვერპლ­თა მომ­სა­ხუ­რე­ბის და­წე­სე­ბუ­ლე­ბის პა­სუ­ხის­მგე­ბე­ლი პირი;
  • ტრე­ფი­კინ­გის მსხვერ­პლის სტა­ტუ­სის სა­კი­თხის გან­მხილ­ვე­ლი მუდ­მივ­მოქ­მე­დი ჯგუ­ფის წევრი;
  • ქალ­თა მი­მართ ძა­ლა­დო­ბის ან ოჯახ­ში ძა­ლა­დო­ბის მსხვერპლ­თა მომ­სა­ხუ­რე­ბის და­წე­სე­ბუ­ლე­ბის თა­ნა­მშრო­მე­ლი (გარ­და არა­სრულ­წლო­ვან­თა მი­მართ ჩა­დე­ნი­ლი და­ნა­შა­უ­ლისა);
  • სა­ხელ­მწი­ფო ზრუნ­ვი­სა და ტრე­ფი­კინ­გის მსხვერპლ­თა, და­ზა­რა­ლე­ბულ­თა დახ­მა­რე­ბის სა­ა­გენ­ტოს შე­სა­ბა­მი­სი თანამშრომელი(გარდა არა­სრულ­წლო­ვან­თა მი­მართ ჩა­დე­ნი­ლი და­ნა­შა­უ­ლისა);
  • პი­რის­თვის კონ­სულ­ტა­ცი­ე­ბის გამ­წე­ვის უზ­რუნ­ველ­მყო­ფი­უ­ფა­სო სა­ტე­ლე­ფო­ნო დახ­მა­რე­ბის ქსე­ლის ოპე­რა­ტორი.

შეუტყობინებლობა, დანაშაულის დაფარვა და თანამონაწილეობა

და­ნა­შა­უ­ლის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბა უნდა გან­ვას­ხვა­ოთ და­ნა­შა­უ­ლის და­ფარ­ვი­სა და თა­ნა­მო­ნა­წი­ლე­ო­ბისგან.

შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბა ძი­რი­თა­დად პა­სი­უ­რი ქცე­ვაა — პირ­მა იცის და­ნა­შა­უ­ლის შე­სა­ხებ, მაგ­რამ სა­მარ­თალ­დამ­ცავ ორ­გა­ნოს ინ­ფორ­მა­ცი­ას არ აწ­ვდის.

და­ნა­შა­უ­ლის და­ფარ­ვა კი აქ­ტი­ურ მოქ­მე­დე­ბას გუ­ლის­ხმობს, მა­გა­ლითად:

  • დამ­ნა­შა­ვის და­მალვას;
  • და­ნა­შა­უ­ლის ია­რა­ღის ან საგ­ნის გა­და­მალვას;
  • კვა­ლის მოს­პობას;
  • ვი­დე­ო­ჩა­ნა­წე­რის ან დო­კუ­მენ­ტის გა­ნად­გუ­რებას;
  • მო­პა­რუ­ლი ნივ­თის და­მალვას;
  • გა­მო­მძი­ებ­ლის­თვის შეგ­ნე­ბუ­ლად მცდა­რი მი­მარ­თუ­ლე­ბის მი­ცემას.

თუ პირი და­ნა­შა­უ­ლის ჩა­დე­ნამ­დე დაჰ­პირ­და დამ­ნა­შა­ვეს დახ­მა­რე­ბას, და­მალ­ვას ან სხვა სა­ხის ხელ­შე­წყო­ბას და ამ და­პი­რე­ბამ და­ნა­შა­უ­ლის ჩა­დე­ნას ხელი შე­უ­წყო, მისი მოქ­მე­დე­ბა შე­იძ­ლე­ბა შე­ფას­დეს არა მხო­ლოდ შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბად ან და­ფარ­ვად, არა­მედ და­ნა­შა­ულ­ში თა­ნა­მო­ნა­წი­ლე­ობად.

ქმე­დე­ბის სწო­რი კვა­ლი­ფი­კა­ცია და­მო­კი­დე­ბუ­ლია იმა­ზე, რო­დის შე­ი­ტყო პირ­მა და­ნა­შა­უ­ლის შე­სა­ხებ, რო­დის დადო დახ­მა­რე­ბის პი­რო­ბა და შემ­დგომ კონ­კრე­ტუ­ლად რა მოქ­მე­დე­ბა გა­ნა­ხორ­ციელა.

რა სასჯელია გათვალისწინებული?

საქართველოს სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 376-ე მუხ­ლის თა­ნა­ხმად:

  • მძი­მე და­ნა­შა­უ­ლის მომ­ზა­დე­ბის ან ჩა­დე­ნის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბა ის­ჯე­ბა თა­ვი­სუფ­ლე­ბის აღ­კვე­თით ორი­დან ექვს წლამდე;
  • გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე და­ნა­შა­უ­ლის მომ­ზა­დე­ბის ან ჩა­დე­ნის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბა ის­ჯე­ბა თა­ვი­სუფ­ლე­ბის აღ­კვე­თით სა­მი­დან შვიდ წლამდე.

შე­სა­ბა­მი­სად, პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის ფარ­გლე­ბი და­მო­კი­დე­ბუ­ლია იმ ძი­რი­თა­დი და­ნა­შა­უ­ლის კა­ტე­გო­რი­ა­ზე, რომ­ლის შე­სა­ხე­ბაც პირს ინ­ფორ­მა­ცია ჰქონდა.

როგორი შეიძლება იყოს ადვოკატის როლი?

და­ნა­შა­უ­ლის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბას­თან და­კავ­ში­რე­ბულ შემ­თხვე­ვა­ში ად­ვო­კა­ტის ჩარ­თუ­ლო­ბა მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია რო­გორც ინ­ფორ­მა­ცი­ის შე­ტყო­ბი­ნე­ბამ­დე, ისე გა­მო­ძი­ე­ბის და­წყე­ბის შემდეგ.

კონსულტაცია შეტყობინებამდე

პირი შე­იძ­ლე­ბა ფლობ­დეს არა­სრულ, წი­ნა­აღ­მდე­გობ­რივ ან მი­სი­ვე პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბას­თან და­კავ­ში­რე­ბულ ინ­ფორ­მა­ცი­ას. ად­ვო­კა­ტი შე­ა­ფა­სებს:

  • მი­უ­თი­თებს თუ არა ინ­ფორ­მა­ცია მძი­მე ან გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე და­ნა­შა­ულზე;
  • არის თუ არა ეს ნამ­დვი­ლი ცოდ­ნა თუ მხო­ლოდ ვა­რაუდი;
  • რა მო­ცუ­ლო­ბის ინ­ფორ­მა­ცია უნდა მი­ე­წო­დოს სა­მარ­თალ­დამ­ცავ ორ­განოს;
  • შე­ი­ცავს თუ არა გან­ცხა­დე­ბა თა­ვად გან­მცხა­დებ­ლის მამ­ხი­ლე­ბელ გა­რე­მო­ე­ბებს;
  • არ­სე­ბობს თუ არა ცრუ დას­მე­ნის ან ცრუ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბის რისკი;
  • რო­გორ უნდა და­ფიქ­სირ­დეს შე­ტყო­ბი­ნე­ბის ფაქტი.

ად­ვო­კატს შე­უძ­ლია მო­ამ­ზა­დოს წე­რი­ლო­ბი­თი გან­ცხა­დე­ბა, და­ეს­წროს კლი­ენ­ტის გა­მო­კი­თხვას და და­იც­ვას იგი ზე­წო­ლის­გან ან თვით­მამ­ხი­ლე­ბე­ლი ინ­ფორ­მა­ცი­ის იძუ­ლე­ბით გა­ცე­მისგან.

იმ პირის დაცვა, რომელსაც შეუტყობინებლობას ედავებიან

თუ პი­რის მი­მართ გა­მო­ძი­ე­ბა სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 376-ე მუხ­ლით მიმ­დი­ნა­რე­ობს, ად­ვო­კატ­მა უნდა შე­ა­მოწმოს:

  • რა კონ­კრე­ტუ­ლი და­ნა­შა­უ­ლის შე­სა­ხებ ჰქონ­და პირს ინ­ფორ­მაცია;
  • წარ­მო­ად­გენ­და თუ არა ეს და­ნა­შა­უ­ლი მძი­მე ან გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე კა­ტე­გო­რიას;
  • რო­დის და რა წყა­რო­დან მი­ი­ღო პირ­მა ინ­ფორ­მაცია;
  • რამ­დე­ნად სარ­წმუ­ნო და კონ­კრე­ტუ­ლი იყო მი­ღე­ბუ­ლი ცნო­ბები;
  • ჰქონ­და თუ არა მას შე­ტყო­ბი­ნე­ბის რე­ა­ლუ­რი შე­საძ­ლებ­ლობა;
  • არ­სე­ბობ­და თუ არა მუ­ქა­რა, იძუ­ლე­ბა ან სხვა და­მაბ­რკო­ლე­ბე­ლი გა­რე­მოება;
  • მი­ე­კუთ­ვნე­ბო­და თუ არა პირი კა­ნო­ნით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბულ გა­მო­ნაკ­ლისს;
  • ადას­ტუ­რებს თუ არა მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბი მის პირ­და­პირ გან­ზრახვას.

ბრალ­დე­ბის მხა­რემ გო­ნივ­რულ ეჭვს მიღ­მა უნდა და­ამ­ტკი­ცოს არა მხო­ლოდ ის, რომ პირს და­ნა­შა­ულ­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი ინ­ფორ­მა­ცია ჰქონ­და, არა­მედ ისიც, რომ მან მძი­მე ან გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე და­ნა­შა­უ­ლის შე­სა­ხებ ნამ­დვი­ლად იცო­და და ინ­ფორ­მა­ცი­ის შე­ტყო­ბი­ნე­ბის­გან შეგ­ნე­ბუ­ლად შე­ი­კა­ვა თავი.

დასკვნა

და­ნა­შა­უ­ლის შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბი­სა­თვის სის­ხლის­სა­მარ­თლებ­რი­ვი პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბა დგე­ბა მა­შინ, რო­დესაც:

  • მზად­დე­ბა ან უკვე ჩა­დე­ნი­ლია მძი­მე ან გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე და­ნა­შაული;
  • პირ­მა ამის შე­სა­ხებ ნამ­დვი­ლად იცის;
  • მას ინ­ფორ­მა­ცი­ის შე­ტყო­ბი­ნე­ბის რე­ა­ლუ­რი შე­საძ­ლებ­ლო­ბა აქვს;
  • იგი არ მი­ე­კუთ­ვნე­ბა კა­ნო­ნით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბულ გა­მო­ნაკ­ლისს;
  • და შეგ­ნე­ბუ­ლად არ აწ­ვდის ინ­ფორ­მა­ცი­ას უფ­ლე­ბა­მო­სილ ორ­განოს.

მხო­ლოდ ეჭვი, ვა­რა­უ­დი, ჭორი, და­ნა­შა­უ­ლის ჩამ­დენ პირ­თან ახლო ურ­თი­ერ­თო­ბა ან მოვ­ლე­ნე­ბის შემ­დგო­მი შე­ფა­სე­ბა პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბი­სა­თვის საკ­მა­რი­სი არ არის. ბრალ­დე­ბის მხა­რემ კონ­კრე­ტუ­ლად უნდა და­ამ­ტკი­ცოს, რა იცო­და პირ­მა, რო­დის შე­ი­ტყო მან და­ნა­შა­უ­ლის შე­სა­ხებ და რა­ტომ მი­უ­თი­თებს მისი უმოქ­მე­დო­ბა გან­ზრახ შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბაზე.

ად­ვო­კა­ტის როლი შე­იძ­ლე­ბა მო­ი­ცავ­დეს შე­ტყო­ბი­ნე­ბის სა­მარ­თლებ­რი­ვად სწო­რად მომ­ზა­დე­ბას, პი­რის გა­მო­კი­თხვი­სას დას­წრე­ბას, თვითინ­კრი­მი­ნა­ცი­ი­სა და ცრუ დას­მე­ნის რის­კე­ბის შე­ფა­სე­ბას ან შე­უ­ტყო­ბი­ნებ­ლო­ბა­ში ბრალ­დე­ბუ­ლი პი­რის დაც­ვას. თუ ინ­ფორ­მა­ცია თა­ვად ად­ვო­კატ­მა პრო­ფე­სი­უ­ლი საქ­მი­ა­ნო­ბი­სას მი­ი­ღო, სა­კი­თხი უნდა გა­და­წყდეს პრო­ფე­სი­უ­ლი სა­ი­დუმ­ლო­ე­ბის, სა­პრო­ცე­სო პრი­ვი­ლე­გი­ი­სა და სის­ხლის­სა­მარ­თლებ­რი­ვი ნორ­მე­ბის ერ­თობ­ლი­ვი, კონ­კრე­ტულ გა­რე­მო­ე­ბებ­ზე და­ფუძ­ნე­ბუ­ლი შე­ფა­სებით.

გჭირდებათ სისხლის სამართლის ადვოკატი?