ცრუ ჩვენების სამართლებრივი შედეგები

მოწ­მის ჩვე­ნე­ბას სის­ხლის სა­მარ­თლის საქ­მე­ზე ხში­რად მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი, ზოგ­ჯერ კი გა­და­მწყვე­ტი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბი­თი ძალა აქვს. სწო­რედ ამი­ტომ კა­ნონ­მდებ­ლო­ბა მოწ­მეს ავალ­დე­ბუ­ლებს, გა­მო­ძი­ე­ბა­სა და სა­სა­მარ­თლოს მი­ა­წო­დოს მის­თვის ცნო­ბი­ლი სწო­რი ინ­ფორ­მაცია.

მოწ­მის მიერ ცრუ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბამ შე­იძ­ლე­ბა ხელი შე­უ­შა­ლოს საქ­მის ობი­ექ­ტურ გა­მო­ძი­ე­ბას, უდა­ნა­შა­უ­ლო პი­რის გა­მარ­თლე­ბას ან დამ­ნა­შა­ვე პი­რის პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის სა­კი­თხის სწო­რად გა­და­წყვე­ტას. ამი­ტომ გან­ზრახ ცრუ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბა ან ცრუ ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მა საქართველოს სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სით და­ნა­შა­უ­ლად არის გა­მო­ცხა­დე­ბული.

ამას­თა­ნა­ვე, ჩვე­ნე­ბებს შო­რის არ­სე­ბუ­ლი ნე­ბის­მი­ე­რი გან­სხვა­ვე­ბა, უზუს­ტო­ბა ან წი­ნა­აღ­მდე­გო­ბა ავ­ტო­მა­ტუ­რად არ ნიშ­ნავს, რომ მოწ­მემ და­ნა­შა­უ­ლი ჩა­ი­დი­ნა. სის­ხლის­სა­მარ­თლებ­რი­ვი პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბი­სა­თვის უნდა და­დას­ტურ­დეს რო­გორც ინ­ფორ­მა­ცი­ის ობი­ექ­ტუ­რი სიც­რუე, ისე მოწ­მის გან­ზრახვა.

რა არის ცრუ ჩვენება?

ცრუ ჩვე­ნე­ბა არის მოწ­მის მიერ გა­მო­ძი­ე­ბის­თვის ან სა­სა­მარ­თლოს­თვის ისე­თი ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბა, რო­მე­ლიც სი­ნამ­დვი­ლეს არ შე­ე­სა­ბა­მე­ბა და რომ­ლის მცდა­რო­ბაც თა­ვად მოწ­მემ იცის.

ცრუ ჩვე­ნე­ბა შე­იძ­ლე­ბა გა­მო­ი­ხატოს:

  • სი­ნამ­დვი­ლე­ში არარ­სე­ბუ­ლი ფაქ­ტის მო­გო­ნე­ბა­სა და და­დას­ტუ­რე­ბაში;
  • რე­ა­ლუ­რად მომ­ხდა­რი გა­რე­მო­ე­ბის შეგ­ნე­ბუ­ლად უარ­ყო­ფაში;
  • ფაქ­ტის გან­ზრახ და­მა­ხინ­ჯე­ბაში;
  • მოვ­ლე­ნის მო­ნა­წი­ლე პი­რის შეც­ვლაში;
  • და­ნა­შა­უ­ლის ჩამ­დე­ნი პი­რის ვი­ნა­ო­ბის შეგ­ნე­ბუ­ლად და­მალ­ვა­ში ან სხვა პი­რის და­სა­ხე­ლე­ბაში;
  • და­ნა­შა­უ­ლის დრო­ის, ად­გი­ლის, ხერ­ხის ან სხვა მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი გა­რე­მო­ე­ბის გან­ზრახ შეც­ვლაში;
  • ფაქ­ტობ­რი­ვი გა­რე­მო­ე­ბე­ბის მხო­ლოდ იმ ნა­წი­ლის გად­მო­ცე­მა­ში, რო­მე­ლიც მთლი­ან სუ­რათს გან­ზრახ მცდა­რად წარ­მო­ა­ჩენს.

ცრუ ინ­ფორ­მა­ცია შე­იძ­ლე­ბა ეხე­ბო­დეს საქ­მის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვან ნე­ბის­მი­ერ სა­კითხს: და­ნა­შა­უ­ლის ფაქტს, ბრალ­დე­ბუ­ლის პი­როვ­ნე­ბას, მის მიერ გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბულ მოქ­მე­დე­ბას, და­ზა­რა­ლე­ბულს, ბრალ­დე­ბულ­სა და და­ზა­რა­ლე­ბულს შო­რის ურ­თი­ერ­თო­ბას, და­ნა­შა­უ­ლის მო­ტივს, გა­მო­ყე­ნე­ბულ ია­რაღს, მი­ყე­ნე­ბულ ზი­ანს ან სხვა გა­რე­მო­ებას.

თუმ­ცა მო­საზ­რე­ბა, ვა­რა­უ­დი ან ფაქ­ტის სუ­ბი­ექ­ტუ­რი შე­ფა­სე­ბა ცრუ ჩვე­ნე­ბად მხო­ლოდ იმი­ტომ ვერ ჩა­ით­ვლე­ბა, რომ იგი სხვა პი­რის მო­საზ­რე­ბას ან საქ­მის სა­ბო­ლოო შე­ფა­სე­ბას არ ემ­თხვე­ვა. სის­ხლის­სა­მარ­თლებ­რი­ვი პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის სა­გა­ნი, უპირ­ვე­ლე­სად, შეგ­ნე­ბუ­ლად არა­სწო­რად გად­მო­ცე­მუ­ლი ფაქ­ტობ­რი­ვი ინ­ფორ­მა­ციაა.

ცრუ ინფორმაცია და ცრუ ჩვენება

სის­ხლის სა­მარ­თლის პრო­ცეს­ში ერთ­მა­ნე­თის­გან უნდა გან­ვას­ხვა­ოთ გა­მო­ძი­ე­ბის ეტაპ­ზე პი­რის გა­მო­კი­თხვა და მოწ­მის სა­სა­მარ­თლო­ში და­კი­თხვა.

გა­მო­ძი­ე­ბის დროს მხა­რეს შე­უძ­ლია ნე­ბა­ყოფ­ლო­ბით გა­მო­კი­თხოს ნე­ბის­მი­ე­რი პირი, რო­მე­ლიც შე­საძ­ლოა საქ­მის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვან ინ­ფორ­მა­ცი­ას ფლობდეს.

გა­მო­კი­თხვა­ზე თან­ხმო­ბა ნე­ბა­ყოფ­ლო­ბი­თია. პირი უფ­ლე­ბა­მო­სი­ლია უარი თქვას გა­მო­კი­თხვა­ზე, თუმ­ცა, თუ იგი ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბას და­თან­ხმდე­ბა, ვალ­დე­ბუ­ლია გა­მო­ძი­ე­ბას სწო­რი ინ­ფორ­მა­ცია მი­ა­წო­დოს. გა­მო­კი­თხვის და­წყე­ბამ­დე მას წე­რი­ლო­ბით უნდა გა­ნე­მარ­ტოს ცრუ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბი­სა­თვის მო­სა­ლოდ­ნე­ლი სის­ხლის­სა­მარ­თლებ­რი­ვი პა­სუ­ხის­მგებ­ლობა.

გა­მო­ძი­ე­ბის სტა­დი­ა­ზე პირი შე­იძ­ლე­ბა მოწ­მის სა­ხით და­ი­კი­თხოს მა­გის­ტრა­ტი მო­სა­მარ­თლის წი­ნა­შეც, კა­ნო­ნით გან­სა­ზღვრუ­ლი სა­ფუძ­ვლე­ბის არ­სე­ბო­ბი­სას. სა­სა­მარ­თლო­ში მოწ­მე ჩვე­ნე­ბას ფი­ცის და­დე­ბის ან ფი­ცის შემ­ცვლე­ლი და­დას­ტუ­რე­ბის შემ­დეგ აძ­ლევს. მა­ნამ­დე სა­სა­მარ­თლო ვალ­დე­ბუ­ლია გა­ნუ­მარ­ტოს ცრუ ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მი­სა და ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მა­ზე უა­რის თქმი­სა­თვის გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი პა­სუ­ხის­მგებ­ლობა.

შე­სა­ბა­მი­სად, საქართველოს სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 370-ე მუხ­ლი მო­ი­ცავს რო­გორც გა­მო­ძი­ე­ბის დროს გა­მო­სა­კი­თხი პი­რის მიერ ცრუ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბას, ისე მა­გის­ტრა­ტი მო­სა­მარ­თლის ან საქ­მის გან­მხილ­ვე­ლი სა­სა­მარ­თლოს წი­ნა­შე მოწ­მის მიერ ცრუ ჩვე­ნე­ბის მი­ცემას.

გა­მო­კი­თხვი­სა და მოწ­მის და­კი­თხვის წე­სე­ბი გან­სა­ზღვრუ­ლია საქართველოს სის­ხლის სა­მარ­თლის სა­პრო­ცე­სო კო­დექ­სის 48-ე, 49-ე, 113-ე და 114-ე მუხ­ლებით.

რა შემთხვევაში დგება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა?

მოწ­მის მიერ ცრუ ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მი­სა­თვის სის­ხლის­სა­მარ­თლებ­რი­ვი პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის და­სა­კის­რებ­ლად რამ­დე­ნი­მე აუ­ცი­ლე­ბე­ლი გა­რე­მო­ე­ბა უნდა და­დას­ტურდეს.

1. ინფორმაცია მიწოდებული უნდა იყოს გამოძიების ან სასამართლო განხილვის ფარგლებში

პი­რის მიერ კერ­ძო სა­უ­ბარ­ში, სო­ცი­ა­ლურ ქსელ­ში ან სა­ჯა­როდ გავ­რცე­ლე­ბუ­ლი არა­სწო­რი ინ­ფორ­მა­ცია თა­ვის­თა­ვად ცრუ ჩვე­ნე­ბას არ წარ­მო­ად­გენს.

საქართველოს სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 370-ე მუხ­ლი­სა­თვის აუ­ცი­ლე­ბე­ლია, რომ ინ­ფორ­მა­ცია მი­წო­დე­ბუ­ლი იყოს სის­ხლის სა­მარ­თლის საქ­მის გა­მო­ძი­ე­ბი­სას ან სა­სა­მარ­თლო­ში, შე­სა­ბა­მი­სი სა­პრო­ცე­სო სტა­ტუ­სით — გა­მო­სა­კი­თხი პი­რის, მოწ­მის ან და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის მიერ.

2. მიწოდებული ინფორმაცია ობიექტურად მცდარი უნდა იყოს

პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის და­სა­კის­რებ­ლად უნდა დად­გინ­დეს, სი­ნამ­დვი­ლე­ში რა მოხ­და და კონ­კრე­ტუ­ლად რო­მელ ნა­წილ­ში ეწი­ნა­აღ­მდე­გე­ბა მოწ­მის მო­ნა­თხრო­ბი რე­ა­ლურ ფაქ­ტობ­რივ გა­რე­მო­ე­ბებს.

მხო­ლოდ ის გა­რე­მო­ე­ბა, რომ მოწ­მის ჩვე­ნე­ბა ბრალ­დე­ბის ვერ­სი­ას, სხვა მოწ­მის ჩვე­ნე­ბას ან რო­მე­ლი­მე მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბას არ ემ­თხვე­ვა, მისი სიც­რუ­ის და­სად­გე­ნად საკ­მა­რი­სი არ არის.

ინ­ფორ­მა­ცი­ის მცდა­რო­ბა უნდა დას­ტურ­დე­ბო­დეს საქ­მე­ზე მო­პო­ვე­ბუ­ლი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის ერ­თობ­ლი­ო­ბით და არა ვა­რა­უ­დით ან მხო­ლოდ ერთი ურ­თი­ერთ­სა­წი­ნა­აღ­მდე­გო ჩვე­ნებით.

3. ცრუ ინფორმაცია საქმისთვის მნიშვნელოვან გარემოებას უნდა ეხებოდეს

ცრუ ჩვე­ნე­ბა უნდა უკავ­შირ­დე­ბო­დეს ისეთ ფაქტს, რო­მელ­საც საქ­მის გა­მო­ძი­ე­ბის, მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბა­თა შე­ფა­სე­ბის ან მართლ­მსა­ჯუ­ლე­ბის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბი­სა­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ბა აქვს.

უმ­ნიშ­ვნე­ლო უზუს­ტო­ბა, რო­მე­ლიც გა­მო­წვე­უ­ლია დრო­ის გას­ვლით, მეხ­სი­ე­რე­ბის თა­ვი­სე­ბუ­რე­ბით ან მოვ­ლე­ნის არა­სრულ­ყო­ფი­ლად აღ­ქმით და საქ­მე­ზე არ­სე­ბით გავ­ლე­ნას ვერ მო­ახ­დენს და ცრუ ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მი­სა­თვის პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის საკ­მა­რი­სი სა­ფუძ­ვე­ლი არ არის.

ამას­თა­ნა­ვე, ცრუ ინ­ფორ­მა­ცია აუ­ცი­ლე­ბე­ლი არ არის მხო­ლოდ და­ნა­შა­უ­ლის ჩამ­დე­ნი პი­რის ვი­ნა­ო­ბას ან უშუ­ა­ლოდ და­ნა­შა­უ­ლის ფაქტს ეხე­ბო­დეს. იგი შე­იძ­ლე­ბა შე­ე­ხე­ბო­დეს საქ­მის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვან ნე­ბის­მი­ერ სხვა გა­რე­მო­ე­ბასაც.

4. მოწმე უნდა მოქმედებდეს პირდაპირი განზრახვით

ცრუ ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მა გან­ზრა­ხი და­ნა­შა­უ­ლია. პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბი­სა­თვის უნდა და­დას­ტურ­დეს, რომ:

  • მოწ­მემ იცო­და ფაქ­ტობ­რი­ვი სი­მართლე;
  • აც­ნო­ბი­ე­რებ­და, რომ გა­მო­ძი­ე­ბას ან სა­სა­მარ­თლოს არა­სწორ ინ­ფორ­მა­ცი­ას აწ­ვდიდა;
  • და შეგ­ნე­ბუ­ლად გა­და­წყვი­ტა ამ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დება.

თუ მოწ­მე კე­თილ­სინ­დი­სი­ე­რად ცდე­ბა, ფაქ­ტი არა­სწო­რად და­ა­მახ­სოვ­რდა, მოვ­ლე­ნა არა­სრულ­ყო­ფი­ლად აღიქ­ვა, დრო­ის გას­ვლის გამო დე­ტა­ლე­ბი და­ა­ვი­წყდა ან დარ­წმუ­ნე­ბუ­ლია, რომ მის მიერ გად­მო­ცე­მუ­ლი ინ­ფორ­მა­ცია სწო­რია, მის ქმე­დე­ბა­ში პირ­და­პი­რი გან­ზრახ­ვა არ არ­სე­ბობს.

შე­სა­ბა­მი­სად, ობი­ექ­ტუ­რად მცდა­რი ინ­ფორ­მა­ცია ყო­ველ­თვის არ არის სის­ხლის­სა­მარ­თლებ­რი­ვი მნიშ­ვნე­ლო­ბის ცრუ ჩვე­ნე­ბა. აუ­ცი­ლე­ბე­ლია და­დას­ტურ­დეს, რომ პირ­მა ინ­ფორ­მა­ცი­ის სიც­რუე იცოდა.

5. მოწმისთვის განმარტებული უნდა იყოს მისი უფლებები და მოსალოდნელი პასუხისმგებლობა

გა­მო­კი­თხვის ჩამ­ტა­რე­ბე­ლი მხა­რე ვალ­დე­ბუ­ლია გა­მო­სა­კი­თხი პირი წე­რი­ლო­ბით გა­აფრ­თხი­ლოს ცრუ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბი­სა და ცრუ დას­მე­ნი­სა­თვის მო­სა­ლოდ­ნე­ლი პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის შე­სახებ.

სა­სა­მარ­თლო­ში მოწ­მის და­კი­თხვამ­დე მო­სა­მარ­თლე მას გა­ნუ­მარ­ტავს ცრუ ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მი­სა და ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მა­ზე უა­რის თქმი­სა­თვის გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბულ პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბას. მოწ­მე დებს ფიცს ან ახორ­ცი­ე­ლებს ფი­ცის შემ­ცვლელ და­დას­ტუ­რებას.

პი­რის სა­თა­ნა­დო გაფრ­თხი­ლე­ბა და შე­სა­ბა­მის დო­კუ­მენტ­ზე მისი ხელ­მო­წე­რა მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბაა იმის და­სად­გე­ნად, აც­ნო­ბი­ე­რებ­და თუ არა იგი სი­მარ­თლის თქმის ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა­სა და ცრუ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბის სა­მარ­თლებ­რივ შე­დე­გებს.

6. ბრალდების მხარემ ყველა გარემოება გონივრულ ეჭვს მიღმა სტანდარტით უნდა დაამტკიცოს

ცრუ ჩვე­ნე­ბის საქ­მე­ზე ბრალ­დე­ბის მხა­რემ უნდა და­ამ­ტკი­ცოს არა მხო­ლოდ ის, რომ მოწ­მის მო­ნა­თხრო­ბი სხვა მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბებს ეწი­ნა­აღ­მდე­გე­ბა, არა­მედ ისიც, თუ რო­მე­ლი ინ­ფორ­მა­ცია იყო მცდა­რი, რა­ტომ იყო მცდა­რი და სა­ი­დან გა­მო­მდი­ნა­რე­ობს, რომ მოწ­მემ ამის შე­სა­ხებ იცოდა.

საქართველოს უზე­ნა­ე­სი სა­სა­მარ­თლოს გან­მარ­ტე­ბით, სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 370-ე მუხ­ლი პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბას არ აწე­სებს თა­ვის­თა­ვად წი­ნა­აღ­მდე­გობ­რი­ვი ჩვე­ნე­ბე­ბი­სა­თვის. პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბა დგე­ბა გან­ზრახ ცრუ ჩვე­ნე­ბი­სა­თვის. ამი­ტომ ჩვე­ნე­ბის შეც­ვლა ან სხვა­დასხვა დროს მი­წო­დე­ბულ ინ­ფორ­მა­ცი­ას შო­რის წი­ნა­აღ­მდე­გო­ბა შე­იძ­ლე­ბა გახ­დეს გა­მო­ძი­ე­ბის და­წყე­ბის ან და­მა­ტე­ბი­თი შე­მოწ­მე­ბის სა­ფუძ­ვე­ლი, მაგ­რამ იგი პი­რის დამ­ნა­შა­ვედ ცნო­ბი­სა­თვის და­მო­უ­კი­დებ­ლად საკ­მა­რი­სი არ არის (საქ­მე №1296აპ-24).

აქვს თუ არა მოწმეს დუმილის უფლება?

მოწ­მეს უფ­ლე­ბა აქვს, არ მის­ცეს ისე­თი ჩვე­ნე­ბა, რო­მე­ლიც და­ნა­შა­უ­ლის ჩა­დე­ნა­ში ამ­ხელს მას ან მის ახლო ნა­თე­სავს. გა­მო­ძი­ე­ბის ეტაპ­ზე პი­რის გა­მო­კი­თხვაც ნე­ბა­ყოფ­ლო­ბი­თია და მას შე­უძ­ლია გა­მო­კი­თხვა­ზე უა­რის თქმა.

თუმ­ცა დუ­მი­ლის ან ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბა­ზე უა­რის თქმის უფ­ლე­ბა არ გუ­ლის­ხმობს ცრუ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბის უფ­ლებას.

თუ პირს აქვს კა­ნო­ნით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი სა­ფუძ­ვე­ლი, შე­უძ­ლია უარი თქვას კონ­კრე­ტულ კი­თხვა­ზე პა­სუ­ხის გა­ცე­მა­ზე, მაგ­რამ არ უნდა გას­ცეს შეგ­ნე­ბუ­ლად არა­სწო­რი პა­სუ­ხი. კა­ნო­ნით დაშ­ვე­ბუ­ლი დუ­მი­ლი და გან­ზრახ სიც­რუე ერთ­მა­ნე­თის­გან გან­სხვა­ვე­ბუ­ლი სა­მარ­თლებ­რი­ვი ქმე­დე­ბებია.

მხოლოდ ჩვენების შეცვლა ნიშნავს თუ არა ცრუ ჩვენებას?

არა. გა­მო­ძი­ე­ბი­სა და სა­სა­მარ­თლოს­თვის მი­წო­დე­ბულ ინ­ფორ­მა­ცი­ას შო­რის წი­ნა­აღ­მდე­გო­ბა ავ­ტო­მა­ტუ­რად არ ადას­ტუ­რებს ცრუ ჩვე­ნებას.

შე­საძ­ლე­ბე­ლია მოწმე:

  • მოგ­ვი­ა­ნე­ბით უკეთ იხ­სე­ნებ­დეს კონ­კრე­ტულ გა­რე­მო­ებას;
  • წინა გა­მო­კი­თხვი­სას კი­თხვა არა­სწო­რად გაიგო;
  • პირ­ვე­ლად არა­სრუ­ლად გად­მო­სცა ფაქ­ტები;
  • მოვ­ლე­ნა გან­სხვა­ვე­ბუ­ლად აღიქვა;
  • ემო­ცი­უ­რი ან ფსი­ქო­ლო­გი­უ­რი მდგო­მა­რე­ო­ბის გამო დე­ტა­ლე­ბი არა­ზუს­ტად აღ­წერა;
  • წინა ოქმ­ში ინ­ფორ­მა­ცია არა­სწო­რად ან არა­სრუ­ლად და­ფიქ­სირდა.

ასეთ შემ­თხვე­ვა­ში აუ­ცი­ლე­ბე­ლია ორი­ვე მო­ნა­თხრო­ბის, გა­მო­კი­თხვის პი­რო­ბე­ბის, ოქ­მე­ბის, აუდიო-ვიდეოჩანაწერებისა და სხვა მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის ერ­თობ­ლი­ვად შე­ფა­სება.

პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბი­სა­თვის უნდა დად­გინ­დეს არა მხო­ლოდ ის, რომ ორი ჩვე­ნე­ბა გან­სხვავ­დე­ბა, არა­მედ რო­მე­ლია მცდა­რი და იცო­და თუ არა პირ­მა მისი მცდა­რო­ბის შე­სა­ხებ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბის მო­მენტში.

აქვს თუ არა მნიშვნელობა სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარ შედეგს?

ცრუ ჩვე­ნე­ბის და­ნა­შა­უ­ლის არ­სე­ბო­ბი­სა­თვის ძი­რი­თად სის­ხლის სა­მარ­თლის საქ­მე­ზე დამ­დგარ სა­ბო­ლოო შე­დეგს გა­და­მწყვე­ტი მნიშ­ვნე­ლო­ბა არ აქვს.

საქართველოს სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 370-ე მუხ­ლით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი და­ნა­შა­უ­ლი ფორ­მა­ლუ­რი შე­მად­გენ­ლო­ბი­საა. იგი დას­რუ­ლე­ბუ­ლად ით­ვლე­ბა გა­მო­ძი­ე­ბის­თვის ცრუ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბის ან სა­სა­მარ­თლო­ში ცრუ ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მის მო­მენ­ტიდან.

ამი­ტომ პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბი­სა­თვის აუ­ცი­ლე­ბე­ლი არ არის, რომ ცრუ ჩვე­ნებამ:

  • ბრალ­დე­ბუ­ლის გა­მარ­თლე­ბა გა­მო­იწ­ვიოს;
  • უდა­ნა­შა­უ­ლო პი­რის მსჯავრ­დე­ბა გა­ნა­პი­რობოს;
  • გა­მო­ძი­ე­ბა არა­სწო­რი მი­მარ­თუ­ლე­ბით წა­იყ­ვანოს;
  • სა­სა­მარ­თლოს სა­ბო­ლოო გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბა­ზე რე­ა­ლუ­რი გავ­ლე­ნა მო­ახ­დინოს;
  • ან მართლ­მსა­ჯუ­ლე­ბის­თვის სხვა კონ­კრე­ტუ­ლი ზი­ა­ნი გა­მო­იწ­ვიოს.

საქართველოს უზე­ნა­ე­სი სა­სა­მარ­თლოს მიერ დამ­კვიდ­რე­ბუ­ლი პრაქ­ტი­კის თა­ნა­ხმად, მნიშ­ვნე­ლო­ბა არ აქვს, ძი­რი­თად საქ­მე­ზე სა­ბო­ლო­ოდ გა­მა­მარ­თლე­ბე­ლი გა­ნა­ჩე­ნი დად­გა თუ გა­მამ­ტყუ­ნე­ბე­ლი. გა­და­მწყვე­ტია, იყო თუ არა მოწ­მის ან და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის მო­ნა­თხრო­ბი გან­ზრახ მცდარი.

აღ­ნიშ­ნუ­ლი მიდ­გო­მა კი­დევ ერთ­ხელ გა­ნი­მარ­ტა უზე­ნა­ე­სი სა­სა­მარ­თლოს 2025 წლის 4 დე­კემ­ბრის გა­ნა­ჩენ­ში. სა­სა­მარ­თლომ მი­უ­თი­თა, რომ ცრუ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბის ფაქ­ტის შე­ფა­სე­ბი­სას მნიშ­ვნე­ლო­ბა არ აქვს, რა შე­დე­გი მოჰ­ყვა მას, რად­გან და­ნა­შა­უ­ლი ფორ­მა­ლუ­რი შე­მად­გენ­ლო­ბი­საა (საქ­მე №742აპ-25).

ნიშნავს თუ არა ბრალდებულის გამართლება, რომ მოწმემ იცრუა?

არა. ძი­რი­თად საქ­მე­ზე გა­მა­მარ­თლე­ბე­ლი გა­ნა­ჩე­ნის გა­მო­ტა­ნა თა­ვის­თა­ვად არ ნიშ­ნავს, რომ და­ზა­რა­ლე­ბულ­მა ან ბრალ­დე­ბის მოწ­მემ ცრუ ჩვე­ნე­ბა მისცა.

გა­მა­მარ­თლე­ბე­ლი გა­ნა­ჩე­ნი შე­იძ­ლე­ბა დად­გეს მათ შო­რის, შემ­დე­გი სა­ფუძ­ველბით:

  • ბრალ­დე­ბის მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბი არა­საკ­მა­რისია;
  • არ­სე­ბობს და­უძ­ლე­ვე­ლი ეჭვი;
  • მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბა და­უშ­ვებ­ლად იქნა ცნო­ბილი;
  • ვერ და­დას­ტურ­და და­ნა­შა­უ­ლის რო­მე­ლი­მე აუ­ცი­ლე­ბე­ლი ნი­შანი;
  • ან ბრალ­დე­ბამ ვერ უზ­რუნ­ველ­ყო მტკი­ცე­ბის კა­ნო­ნით დად­გე­ნი­ლი სტან­დარტი.

სა­სა­მარ­თლოს მიერ მოწ­მის ჩვე­ნე­ბის გა­უ­ზი­ა­რებ­ლო­ბაც არ არის ავ­ტო­მა­ტუ­რად მისი სიც­რუ­ის და­მა­დას­ტუ­რე­ბე­ლი. ცრუ ჩვე­ნე­ბის საქ­მე­ზე და­მო­უ­კი­დებ­ლად უნდა დამ­ტკიც­დეს რო­გორც ინ­ფორ­მა­ცი­ის ობი­ექ­ტუ­რი მცდა­რო­ბა, ისე მოწ­მის პირ­და­პი­რი გან­ზრახვა.

ნიშნავს თუ არა გამამტყუნებელი განაჩენი, რომ საპირისპირო ჩვენების მიმცემი მოწმე დამნაშავეა?

არც გა­მამ­ტყუ­ნე­ბე­ლი გა­ნა­ჩე­ნი ქმნის ავ­ტო­მა­ტურ სა­ფუძ­ველს ყვე­ლა სა­წი­ნა­აღ­მდე­გო ჩვე­ნე­ბის მიმ­ცე­მი მოწ­მის პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბი­სა­თვის.

ძი­რი­თად საქ­მე­ზე მი­ღე­ბულ გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბას შე­იძ­ლე­ბა ჰქონ­დეს მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბი­თი დატ­ვირ­თვა, გან­სა­კუთ­რე­ბით მა­შინ, რო­დე­საც სა­სა­მარ­თლომ დე­ტა­ლუ­რად შე­ა­ფა­სა მოწ­მის ჩვე­ნე­ბის სან­დო­ო­ბა. თუმ­ცა ცრუ ჩვე­ნე­ბის საქ­მე­ზე მა­ინც ცალ­კე უნდა დად­გინდეს:

  • კონ­კრე­ტუ­ლად რო­მე­ლი ინ­ფორ­მა­ცია იყო მცდარი;
  • იცო­და თუ არა მოწ­მემ სი­მართლე;
  • მოქ­მე­დებ­და თუ არა იგი პირ­და­პი­რი გან­ზრახვით;
  • და დას­ტურ­დე­ბა თუ არა ეს გა­რე­მო­ე­ბე­ბი გო­ნივ­რულ ეჭვს მიღმა.

რა სასჯელია გათვალისწინებული ცრუ ჩვენებისათვის?

საქართველოს სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 370-ე მუხ­ლის პირ­ვე­ლი ნა­წი­ლის თა­ნა­ხმად, გა­მო­სა­კი­თხი პი­რის, მოწ­მის ან და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის მიერ ცრუ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბით ან ცრუ ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მით მართლ­მსა­ჯუ­ლე­ბი­სა­თვის ხე­ლის შეშ­ლა ის­ჯე­ბა თა­ვი­სუფ­ლე­ბის აღ­კვე­თით ოთხ წლამდე.

თუ იგი­ვე ქმე­დე­ბა ჩა­დე­ნი­ლია ან­გა­რე­ბით ან სხვა პი­რა­დი მო­ტი­ვით, სას­ჯე­ლის სა­ხით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლია თა­ვი­სუფ­ლე­ბის აღ­კვე­თა ორი­დან ექვს წლამდე.

თუ ცრუ ინ­ფორ­მა­ცია ან ჩვე­ნე­ბა მი­ცე­მუ­ლია სის­ხლის სა­მარ­თლის საქ­მე­ზე, რო­მელ­შიც ბრალ­დე­ბულს ბრა­ლი ედე­ბა მძი­მე ან გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე და­ნა­შა­უ­ლის ჩა­დე­ნა­ში, ქმე­დე­ბა ის­ჯე­ბა თა­ვი­სუფ­ლე­ბის აღ­კვე­თით სა­მი­დან შვიდ წლამდე.

ამ შემ­თხვე­ვა­ში მა­კვა­ლი­ფი­ცი­რე­ბე­ლი ნიშ­ნის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია, რა კა­ტე­გო­რი­ის და­ნა­შა­უ­ლის ჩა­დე­ნა­ში ჰქონ­და პირს ბრა­ლი წარ­დგე­ნი­ლი იმ საქ­მე­ზე, რო­მელ­შიც ცრუ ინ­ფორ­მა­ცია იქნა მი­წო­დე­ბუ­ლი. აუ­ცი­ლე­ბე­ლი არ არის, რომ ძი­რი­თად საქ­მე­ზე იგი სა­ბო­ლო­ოდ სწო­რედ მძი­მე ან გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე და­ნა­შა­უ­ლი­სა­თვის იქ­ნეს მსჯავრ­დე­ბული.

სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 370-ე მუხ­ლის პირ­ვე­ლი ან მე­სა­მე ნა­წი­ლით გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი ქმე­დე­ბის არა­ერთ­გზის ჩა­დე­ნა ის­ჯე­ბა თა­ვი­სუფ­ლე­ბის აღ­კვე­თით ოთხი­დან რვა წლამდე.

ცრუ ჩვენება და ცრუ დასმენა

ცრუ ჩვე­ნე­ბა უნდა გან­ვას­ხვა­ოთ ცრუ დას­მე­ნისგან.

ცრუ დას­მე­ნი­სას პირი შე­სა­ბა­მის ორ­გა­ნოს შეგ­ნე­ბუ­ლად აწ­ვდის არა­სწორ ინ­ფორ­მა­ცი­ას და­ნა­შა­უ­ლის ჩა­დე­ნის შე­სა­ხებ, მა­გა­ლი­თად, ცრუ ბრალ­დე­ბით კონ­კრე­ტულ პირს და­ნა­შა­უ­ლის ჩა­დე­ნას აბ­რა­ლებს. ასე­თი ქმე­დე­ბი­სა­თვის პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბა გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლია სის­ხლის სა­მარ­თლის კო­დექ­სის 373-ე მუხლით.

ცრუ ჩვე­ნე­ბი­სას კი პირი უკვე მიმ­დი­ნა­რე გა­მო­ძი­ე­ბის ან სა­სა­მარ­თლო გან­ხილ­ვის ფარ­გლებ­ში, გა­მო­სა­კი­თხი პი­რის, მოწ­მის ან და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლის სტა­ტუ­სით აწ­ვდის მართლ­მსა­ჯუ­ლე­ბას გან­ზრახ მცდარ ინ­ფორ­მა­ციას.

კონ­კრე­ტულ შემ­თხვე­ვა­ში ამ ორი და­ნა­შა­უ­ლის გა­მიჯვნა და­მო­კი­დე­ბუ­ლია ინ­ფორ­მა­ცი­ის ში­ნა­არს­ზე, მისი მი­წო­დე­ბის ეტაპ­ზე, პი­რის სა­პრო­ცე­სო სტა­ტუს­სა და გან­ზრახ­ვაზე.

დასკვნა

მოწ­მის მიერ ცრუ ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მი­სა­თვის სის­ხლის­სა­მარ­თლებ­რი­ვი პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის და­სა­კის­რებ­ლად უნდა და­დას­ტურ­დეს, რომ:

  • ინ­ფორ­მა­ცია მი­წო­დე­ბუ­ლი იყო გა­მო­ძი­ე­ბის ან სა­სა­მარ­თლო გან­ხილ­ვის ფარ­გლებში;
  • მოწ­მე სა­თა­ნა­დო წე­სით იყო გაფრ­თხი­ლე­ბუ­ლი სი­მარ­თლის თქმის ვალ­დე­ბუ­ლე­ბი­სა და მო­სა­ლოდ­ნე­ლი პა­სუ­ხის­მგებ­ლო­ბის შე­სახებ;
  • მის მიერ მი­წო­დე­ბუ­ლი კონ­კრე­ტუ­ლი ინ­ფორ­მა­ცია ობი­ექ­ტუ­რად არ შე­ე­სა­ბა­მე­ბო­და სი­ნამ­დვილეს;
  • ინ­ფორ­მა­ცია ეხე­ბო­და საქ­მის­თვის მნიშ­ვნე­ლო­ვან გა­რე­მო­ებას;
  • მოწ­მემ იცო­და ინ­ფორ­მა­ცი­ის მცდა­რო­ბის შე­სა­ხებ და მოქ­მე­დებ­და პირ­და­პი­რი გან­ზრახვით;
  • აღ­ნიშ­ნუ­ლი გა­რე­მო­ე­ბე­ბი დას­ტურ­დე­ბა გო­ნივ­რულ ეჭვს მიღ­მა არ­სე­ბუ­ლი მტკი­ცე­ბუ­ლე­ბე­ბის ერ­თობ­ლი­ობით.

ძი­რი­თად სის­ხლის სა­მარ­თლის საქ­მე­ზე დამ­დგა­რი შე­დე­გი — პი­რის გა­მარ­თლე­ბა, დამ­ნა­შა­ვედ ცნო­ბა, ბრალ­დე­ბის შეც­ვლა ან საქ­მის შე­წყვე­ტა — თა­ვის­თა­ვად არც ადას­ტუ­რებს და არც გა­მო­რი­ცხავს ცრუ ჩვე­ნე­ბის მი­ცე­მას. გა­და­მწყვე­ტია არა ძი­რი­თა­დი საქ­მის სა­ბო­ლოო შე­დე­გი, არა­მედ ის, მი­ა­წო­და თუ არა მოწ­მემ გა­მო­ძი­ე­ბას ან სა­სა­მარ­თლოს მის­თვის ცნო­ბი­ლი სი­მარ­თლის სა­წი­ნა­აღ­მდე­გო ინ­ფორ­მა­ცია გან­ზრახ.

გჭირდებათ სისხლის სამართლის ადვოკატი?